Học hỏi Phúc Âm Chúa nhật IV thường niên - năm A

Mt 5,1-12a

Linh mục Antôn Nguyễn Cao Siêu, SJ, phụ trách

1. Đọc Mt 5,1-2 và Lc 6,17-20. Hãy cho biết khung cảnh của hai bài giảng về các Mối Phúc khác nhau như thế nào?

- Dựa theo Mt 5,1, khi thấy đám đông, Đức Giêsu lên núi và ngồi xuống. Lúc này, các môn đệ tiến lại gần Người. Chi tiết này khiến ta nghĩ rằng Bài giảng được dành cho các môn đệ của Ngài, chứ không dành cho đám đông. Thật ra, theo Mt 7,28-29 đông đảo dân chúng cũng đã có mặt để nghe. Như vậy có thể nói bài giảng quan trọng này dành đặc biệt cho các môn đệ là những người theo sát chân Chúa, và cũng dành cho đám đông dân chúng.

 2. Tìm những chỗ nói về núi trong Phúc Âm Mátthêu.

- Bài giảng trong Mt 5,1-7,27 được gọi là Bài giảng trên Núi, vì Đức Giêsu đã lên núi và ngồi xuống để giảng bài này. Núi xuất hiện nhiều lần trong Phúc Âm Mátthêu. Núi không chỉ là chốn Chúa cầu nguyện tĩnh lặng (Mt 14,23), mà còn là địa điểm Người chữa lành mọi bệnh hoạn tật nguyền (Mt 15,29-30) hay hiển dung vinh hiển (Mt 17,1-2). Đặc biệt, núi Ôliu đã trở thành điểm đến quen thuộc (Mt 24,3), nơi Người trải qua những giờ phút cầu nguyện thống thiết trước cuộc Khổ nạn (Mt 26,30.36). Ngay cả sau khi phục sinh, Chúa Giêsu cũng chọn một ngọn núi tại Galilê để hiện ra với các môn đệ (Mt 28,16). Nói chung, núi là nơi Đức Giêsu ưa thích cho cầu nguyện và hoạt động.

3. Tìm một số điểm giống nhau và khác nhau giữa các Mối Phúc của Mátthêu 5,3-12 và của Luca 6,20-23.

- Dù có những điểm tương đồng căn bản, các Mối Phúc trong Mt 5,3-12 và Lc 6,20-23 vẫn mang những nét đặc thù riêng biệt. Cả hai tác giả đều khởi đầu bằng cụm từ “Phúc cho…” (makárioi) và cùng hướng về những người nghèo khó, đói khát, sầu khổ hay bị bách hại vì danh Đức Giêsu. Tuy nhiên, cũng có nhiều điểm khác biệt giữa các Mối Phúc ở Mátthêu và Luca. Trong khi Mátthêu đưa ra  8 hay 9 mối phúc, thì Luca chỉ có 4 mối phúc. Về ngôi vị, Mátthêu sử dụng ngôi thứ ba khách quan: “Phúc cho những ai…”, còn Luca lại dùng ngôi thứ hai trực tiếp: “Phúc cho anh em…”.

Các Mối Phúc trong Mátthêu mang ý nghĩa luân lý, đạo đức, còn các mối phúc trong Luca mang ý nghĩa kinh tế, xã hội nhiều hơn. Thí dụ: Mátthêu nói đến “nghèo khó trong tinh thần” (Mt 5,3), còn Luca nói đến “nghèo khó”, nghiêng theo nghĩa vật chất (Lc 6,20); Mátthêu nói đến “đói khát sự công chính” (Mt 5,6), còn Luca lại nói đến cái “đói bây giờ” của thân xác (Lc 6,21). Luca không nói đến các mối phúc có tính đạo đức như phúc cho người hiền lành, có lòng thương xót, có tâm hồn trong sạch, và xây dựng hòa bình như Mátthêu. Một khác biệt nữa là ngoài 4 mối phúc, Tin Mừng Luca còn có 4 mối họa, tương phản với 4 mối phúc (Lc 6,24-26).

4. Đâu là ý nghĩa của chữ phúc nằm ở đầu của các Mối Phúc?

- Các Mối Phúc đều bắt đầu bằng chữ phúc (makarioi). Phúc không phải là tình trạng hạnh phúc, mãn nguyện, như kết quả tự nhiên của việc tôi sống đạo đức, tử tế. Phúc cũng không bắt nguồn từ nguyên lý nhân quả, theo nghĩa cứ sống tốt thì đương nhiên tôi sẽ được hạnh phúc. Trong các Mối Phúc của Đức Giêsu, Phúc phải được hiểu là sự chúc phúc từ trên cao, một ân phúc mà ta nhận được từ Thiên Chúa, khi ta sống theo ý Ngài. Người được Thiên Chúa chúc phúc sẽ được hạnh phúc ngay ở đời này và đời sau. 

5. Các Mối Phúc trong Bài giảng trên Núi có cho thấy cuộc sống của người môn đệ trong cái nhìn của Đức Giêsu không?

- Qua các Mối Phúc trong Bài giảng trên Núi, Đức Giêsu chỉ cho các môn đệ một lối sống. Lối sống ấy hàm chứa nhiều thách đố, đòi hỏi nhiều nỗ lực, nhưng chắc chắn đem lại hạnh phúc lâu bền ở đời này và đời sau. Môn đệ phải là người có tinh thần nghèo khó, hiền lành, không có chỗ cậy dựa, nên chỉ biết phó thác cho một mình Chúa. Họ là người khao khát sự công chính, chỉ muốn sống theo ý Thiên Chúa, diễn tả qua lời Đức Giêsu dạy trong Bài giảng này. Họ là người có trái tim trong sạch, có lòng thương xót và xây dựng hòa bình. Cuối cùng, họ là người phải chịu sầu khổ, chịu bách hại, sỉ vả, vu khống vì Đức Giêsu. 

6. Đức Giêsu có sống các Mối Phúc trên đây không? Đọc Mt 8,20; 11,29; 14,14; 26,37-38.60-61.

- Đức Giêsu đã sống tất cả các Mối Phúc trên đây, tuy nhiên Phúc Âm Mátthêu chỉ đề cập đến một số mối phúc thôi. Ngài đã sống nghèo, không chỗ tựa đầu (Mt 8,20). Ngài đã mời các môn đệ hiền lành như Ngài (Mt 11,29). Ngài chạnh lòng thương đối với dân chúng (Mt 14,14). Đức Giêsu đã chịu sầu khổ trong Vườn Dầu (Mt 26,37-38), chịu vu khống, bách hại cho đến chết trên thập giá (Mt 26,60-61; 27,35-44). Nhưng Ngài vẫn giữ được bình an, niềm vui (Mt 11,25).

7. Các Mối Phúc là những con đường nên thánh. Bạn có đồng ý như vậy không?

- Trong Tông huấn về ơn gọi nên thánh trong thế giới ngày nay Gaudete et Exsultate, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói về các Mối Phúc (số 63-94). Ngài viết: “Từ ‘phúc’ hay ‘được chúc phúc’ trở thành từ đồng nghĩa với thánh thiện” (số 64). Nói cách khác, người được chúc phúc là người thánh thiện trước mặt Chúa. Trong phụng vụ lễ Các Thánh, Giáo hội cho chúng ta nghe bài Tin Mừng về các Mối Phúc theo thánh Mátthêu. Sống các Mối Phúc là bước vào con đường nên thánh. Chỉ cần sống một Mối Phúc cũng đủ nên thánh.

8. Hãy tìm một vài mối phúc khác trong Phúc Âm Mátthêu. Đọc Mt 16,17; 24,46; 25,34.

- Bài giảng trên Núi nói đến 8 hay 9 mối phúc, nhưng Phúc Âm Mátthêu còn nói đến một số mối phúc khác. “Này anh Simôn con ông Giôna, anh thật là người có phúc (makarios), vì không phải thịt và máu đã mặc khải cho anh, nhưng Cha của Thầy, Đấng ngự trên trời” (Mt 16,17). “Khi chủ về mà thấy đầy tớ ấy đang làm như vậy, thì thật là phúc cho anh ấy” (Mt 24,46). “Hỡi những kẻ được Cha Ta chúc phúc, hãy đến thừa hưởng Vương Quốc dọn sẵn…” (Mt 25,34). Còn nhiều mối phúc khác trong đời người tín hữu (x. Lc 1,45; 11,27; 14,14; Ga 13,17; 20,29; Cv 20,35; 1 Pr 3,14; 4,14…).