Học hỏi Phúc Âm Chúa Nhật lễ Chúa Hiển Linh - năm C

Mt 2,1-12

Lm Antôn Nguyễn Cao Siêu, SJ, phụ trách

1. Bạn biết gì về con người của vua Hêrôđê? Tại sao vua này lại xao động khi nghe tin Đức Vua dân Do Thái mới sinh? Đọc Lc 2,1-3. Tại sao vua này lại hỏi cặn kẽ về ngày giờ ngôi sao xuất hiện? Đọc Mt 2,7.

Vua Hêrôđê này là Hêrôđê Cả, là cha của Hêrôđê Antipas người sau này giết Gioan Tẩy giả (Mt 14,3). Hêrôđê Cả không phải là người Do Thái, do Rôma đặt lên, thực sự cai trị vùng Giuđêa từ năm 37 trước công nguyên. Ông qua đời năm 4 trước công nguyên. Bởi đó người ta cho rằng Đức Giêsu đã sinh ra vài năm trước đó. Ông này có chứng hoang tưởng. Ông sợ những ai có thể chiếm ngôi vua của ông nên đã giết nhiều người, thậm chí giết các con trai của mình và bà vợ người Do Thái. Không thấy có tài liệu lịch sử nào nói về việc ông giết con trẻ ở Belem, nhưng đối với một người tàn bạo như ông, chuyện đó rất dễ xảy ra. Chúng ta hiểu tại sao ông hoảng loạn khi nghe tin một vị tân vương của người Do Thái mới chào đời (Mt 2,3). 

2. Vào thời xưa, người ta tin rằng khi có một vị đại vương hay một vĩ nhân chào đời, trên bầu trời sẽ xuất hiện dấu hiệu gì? Đọc sách Dân số 24,1-17.

Ngày xưa, người ta coi bầu trời đêm như một cuốn sách mở ra. Các nhà chiêm tinh có thể đọc được cuốn sách ấy. Họ tin rằng khi một vĩ nhân hay một vị đại vương chào đời, sẽ có sự xuất hiện một ngôi sao mới, khác thường. Trong sách Dân số, dưới sự linh hứng mạnh mẽ của ĐỨC CHÚA, một ngôn sứ dân ngoại là Bilơam (hay Balaam) đã tuyên sấm về sự xuất hiện của một vì sao: “Tôi thấy… một vì sao xuất hiện từ Giacóp, một vương trượng trỗi dậy từ Israel” (Ds 24,17). Lời sấm này thường được hiểu là ám chỉ về sự xuất hiện của một vị vua Mêsia thuộc dòng Đavít.

3. Bạn biết gì về các nhà chiêm tinh? Họ đại diện cho ai? Tại sao trước đây họ được gọi là Ba Vua? Đọc Tv 72,10-11 và Isaia 60,3-6.

Trong bài Tin Mừng hôm nay, có một số vị từ Phương Đông đến bái yết Hài Nhi Giêsu mà họ tin là Vua dân Do Thái mới sinh ra. “Phương Đông” ở đây là các vùng Arabia (Ả Rập), Babylon (Irak), Media, Persia (Iran). Các vị trong bài Tin Mừng hẳn là những nhà chiêm tinh (magoi), có khả năng quan sát các vì sao trên bầu trời, từ đó họ nhận ra những dấu hiệu cho thấy sự chào đời của một vị tân vương. Các nhà chiêm tinh là đại diện cho dân ngoại và cho giới học thức thời bấy giờ. Trước đây, ta quen gọi các vị này là Ba Vua, vì dựa trên Thánh vịnh 72,10b: “Cả những vua Ả Rập, Xơva, cũng đều tới tiến dâng lễ vật.” Ta cũng thường nghĩ rằng có ba vị, dựa trên ba lễ vật họ đem tới là vàng, nhũ hương và một dược.

4. Mục đích của các nhà chiêm tinh khi lên đường là gì? Có mấy động từ bái lạy trong đoạn Tin Mừng này? Đâu là ý nghĩa của cử chỉ bái lạy? Đọc Mt 4,9-10; 14,33; 15,25; 28,9.17.

Các nhà chiêm tinh đã làm một hành trình lâu dài, qua hàng ngàn cây số. Có thể họ đi từ Persia (Iran) đến tận đất Israel, dưới sự dẫn đường của ngôi sao lạ. Họ vào thẳng thủ đô là Giêrusalem để hỏi thăm về vị vua mới sinh của người Do Thái. Họ nói rõ mục đích của cuộc hành trình này là để bái lạy vị vua mới (Mt 2,2.11). Đối với họ, vị vua mới này có tầm quan trọng không chỉ cho người Do Thái, mà còn cho cả thế giới. Tin Mừng Matthêu thường dùng động từ bái lạy (proskuneô) để diễn tả lòng tôn kính đặc biệt. Bái lạy là phủ phục dưới chân, đôi khi có nghĩa là thờ phượng như lời Đức Giêsu nói với quỷ ở Mt 4,10. Các môn đệ Đức Giêsu thường bái lạy Thầy của mình (Mt 14,33; 28,9.17; xem thêm Mt 15,25).

5. Tìm những đoạn văn nói về ngôi sao trong bài Tin Mừng này? Bạn có tin thực sự có một ngôi sao đặc biệt như vậy không?

Thánh Matthêu mô tả chuyển động của ngôi sao như sau. Trước hết vào một thời điểm nào đó (Mt 2,7), ngôi sao này bắt đầu hiện lên (Mt 2,2), và các nhà chiêm tinh đã trông thấy, đã nhận ra (Mt 2,2.9). Ngôi sao này đã dẫn đường cho họ đến Giêrusalem, rồi sau đó lại biến đi. Sau khi gặp Hêrôđê, họ lên đường đi Belem. Và ngôi sao bây giờ lại hiện ra, “đi trước họ, cho đến khi ngôi sao ấy đến và dừng lại trên nơi Hài Nhi ở” (Mt 2,9). Có người cho rằng vì sao này có thực, coi đây là một sao chổi (comet), một ngôi sao cực sáng (supernova), hay một giao hội của nhiều hành tinh. Tuy nhiên, theo lối mô tả trên đây của Matthêu, chúng ta thấy khó ngôi sao nào có chuyển động lạ như vậy. Bởi đó, có lẽ ta nên hiểu ngôi sao này theo nghĩa bóng. Ngôi sao ở đây tượng trưng cho một dấu hiệu đặc biệt Thiên Chúa ban, nhằm giúp những nhà chiêm tinh ngoại giáo đến gặp vị Vua mới sinh là chính Con Thiên Chúa.

6. Để các nhà chiêm tinh gặp được vị Tân Vương, họ đã phải chuẩn bị và cố gắng như thế nào? Họ có lòng tin lớn không?

Chắc chắn, các nhà chiêm tinh đã chuẩn bị cẩn thận cho chuyến đi xa này, chấp nhận vất vả hiểm nguy. Họ hy vọng gặp vị vua mới sinh. Khi gặp được Ngài trong một ngôi nhà ở Belem, chứ không phải trong cung vua ở Giêrusalem, họ vẫn tin và khiêm tốn bái lạy, dâng lên những lễ vật quý giá của nước mình (Mt 2,11). Lòng họ đầy ắp niềm vui mãn nguyện của người tìm kiếm và đã tìm thấy (Mt 2,10).

7. Nhờ đâu mà các nhà chiêm tinh gặp được Vua của người Do Thái?

Để gặp được vị Tân Vương, các nhà chiêm tinh đã dùng sự hiểu biết và khôn ngoan của mình để nhận ra ngôi sao lạ trên bầu trời. Họ đã thấy và hiểu được ý nghĩa của hiện tượng mà người khác không thấy, không hiểu. Và họ đã can đảm lên đường. Nhưng để gặp được vị Vua ở Belem, họ còn cần sự hiểu biết về Kinh Thánh của giới lãnh đạo Do Thái giáo nữa (x. Mt 2,4-6).

8. Khi kể lại câu chuyện các nhà chiêm tinh đến bái lạy, thánh Matthêu muốn truyền đạt cho chúng ta thông điệp quan trọng gì? Đọc Mt 12,21; 28,19-20.

Qua bài Phúc âm hôm nay, thánh Matthêu muốn cho thấy Tin Mừng cứu độ không chỉ dành cho dân Do Thái, nhưng cho mọi dân tộc, mọi người, kể cả người giàu sang, có tri thức và quyền lực. Ai cũng có cơ may gặp được Con Thiên Chúa nếu chấp nhận lên đường, buông bỏ mọi sự, và tìm kiếm chân lý với cả tấm lòng thành. Thiên Chúa vẫn có những ngôn ngữ riêng để mặc khải cho từng người, từng dân tộc.