Kỷ niệm 60 năm Công đồng Vatican II

Trên 2.000 năm lịch sử Hội Thánh, chỉ có 21 lần tiến hành Công đồng chung để giải quyết những vấn đề trọng đại. Hai mươi Công đồng trước đều có mục đích phi bác thuyết lạc đạo hoặc kết án bè ly khai. Duy Công đồng thứ 21 - tức Công đồng Vatican II - lại nhằm mục đíchtự xét mình để canh tân Hội Thánh.

Ngày 2.2.1962, Đức Gioan XXIII quyết định triệu tập Công đồng Vatican II, sẽ họp phiên khai mạc ngày 11.10.1962, và hối thúc toàn thể Dân Thiên Chúa hãy thiết thực đi vào “tình trạng Công đồng”. Tại giáo phận Sài Gòn lúc đó, một nhóm giáo dân có sáng kiến lập tuần báoSống Đạođể gây ý thức đi vàotình trạng Công đồng. Số 1Sống Đạora ngày 14.6.1962 với trên 30.000 tờ và có hai trang đặc biệt thông tin - tư liệu Công đồng. Nay xin kể lại hai sinh hoạt củaSống Đạogóp phần đi vàotình trạng Công đồng: Trình nguyện vọng của giáo hữu Việt Nam lên Công đồng và Triển lãm Công đồng Vatican II.

Đức Gioan XXIII ký quyết định triệu tập công đồng

1. Canh thức cầu nguyện tiễn đưa các nghị phụ lên đường phó hội và đề đạt thỉnh nguyện của giáo dân Việt Nam lên Công đồng

Sau hơn 300 năm đạo Chúa được rao truyền, kể từ 1960, Giáo hội tại Việt Nam mới thoát khỏi quy chế xứ Truyền giáo (mission), và được lập hàng Giáo phẩm cho ba Tổng Giáo phận gồm 20 giáo phận toàn quốc. Mốc thời gian đó đến chậm, nhưng thúc giục tín hữu phải ý thức mình đã trưởng thành. Hội Thánh là cộng đồng Dân Thiên Chúa: hàng giáo phẩm và giáo sĩ có nhiệm vụ cao cả, song hàng giáo dân cũng có nhiệm vụ trọng đại và thiết yếu không gì thay thế được. Dân Chúa ở Việt Nam khi ấy lại phải ý thức là đang sống trong một xã hội nghèo nàn và chinh chiến.

Trước Công đồng Vatican II, các phép Bí tích mà chủ yếu là lễ Misa đều cử hành bằng tiếng Latinh và coi như việc riêng của chủ sự làm quay lưng ra cộng đoàn tham dự. Thiếu sự thông công sâu lắng của tâm hồn,thánh lễ vô hình trung trở thành hình thức. Đạo Chúa bị coi là đạo ngoại quốc hay đạo Tây, thật cũng dễ hiểu tuy là oan ức.Sống Đạongày 19.8.1962 mở mụcthăm dò ý kiến về Công đồngmà phần chính là giáo dân Việt Nam nên có những thỉnh nguyện gì với Công đồng. Trên 3.000 độc giả đã góp ý.

Tại Vương Cung Thánh Đường Sài Gòn, tối ngày 7.10.1962, đã long trọng cử hành lễ tiễn đưa Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình và hơn 10 Đức Giám mục khác lên đường đi họp. Sau kinh xin Chúa Thánh Thần soi sáng cho Công đồng, luật sư Nguyễn Văn Huyền, Chủ tịch Công giáo Tiến hành Việt Nam, đọc bản Thỉnh nguyện của giáo dân Việt Nam kính đệ lên Công đồng, xin cho được cử hành các phép Bí tích bằng tiếng Việt Nam, xin cho được thờ kính tổ tiên theo phong tục bằng nhang đèn, nói chung xin cho được diễn tả Đức tin Kitô giáo bằng ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Cô Nguyễn Thị Oanh, người phân tích các bản góp ý với Công đồng, là tác giả bản Thỉnh nguyện này. Sau hết là lời nhắn nhủ và cám ơn thân mật của Đức Tổng Bình. Rồi ngài cùng các Đức Giám mục hiện diện đứng thành dãy dài hàng ngang ban phép lành cho cộng đồng Dân Chúa đang nức lòng vui mừng và hy vọng nơi Công đồng Vatican II.

Phiên khai mạc năm 1962

2. Triển lãm và hội thảo về Công đồng Vatican II

Ngoài những tin tức và hình ảnh Công đồng đã in trên tuần báo, Sống Đạo còn thu thập được khá nhiều hình ảnh lớn, cả hình màu rực rỡ, mà kỹ thuật in báo đương thời chưa thực hiện nổi. Như ảnh đại hội khai mạc Công đồng với trên 3.000 nghị phụ tại Vương Cung Thánh Đường Phêrô, thật là hoành tráng vĩ đại. Những hình ảnh nghị phụ Việt Nam, nghị phụ nghi lễ Phương Đông, quan sát viên Tin Lành, Chính Thống giáo Liên Xô, dự thính viên giáo dân... cũng đều là hình ảnh rất rõ ràng và gây ấn tượng sâu sắc.

Sau mỗi khóa họp Công đồng, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình; Đức cha Philipphê Nguyễn Kim Điền, Giám mục Cần Thơ; Đức cha Phaolô Kim (Seitz), Giám mục Kontum, đều có ghé thăm Sống Đạo và cho biết tình hình Công đồng dứt khoát tiến triển theo đường lối canh tân và thích nghi với thời đại mới. Các ngài trao cho một số tờ báo ngoại quốc với nhiều hình ảnh có tính thời sự về Công đồng, để Sống Đạo làm tài liệu. Lại may mắn khi ấy có thầy Nguyễn Văn Hòa đang du học tại Rôma, nhận viết các bài thông tin sốt dẻo của diễn biến Công đồng. Thầy còn làm những bài vè về Công đồng thật kỳ thú, ký bút hiệu Hiêu Hiêu. Thầy để nhiều công của đi mua sắm gởi về các hình màu lớn, các bộ sưu tập tem kỷ niệm Công đồng, các loại tiền Vatican bằng quý kim hay đồng thau, các hình nhân sĩ quan và lính canh Tòa Thánh trông rất hiện thực và sinh động... Xin phép tiết lộ: đặc phái viên Hiêu Hiêu đó chính là Đức cha Phaolô Nguyễn Văn Hòa, Giám mục Nha Trangvà Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam về sau.

ĐGH Phaolo VI khai mạc khóa 2 Công đồng

Với những tư liệu phong phú quý báu đó, cùng với hai họa sĩ tốt nghiệp Cao đẳng Mỹ thuật, trong suốt hai tháng, chúng tôi xếp đặt thành một cuộc Triển lãm có hệ thống hợp lý: Bản danh mục 20 Công đồng, hình ảnh các đợt chuẩn bị Công đồng, bản đồ “nước” Vatican với diện tích trên 44 hécta và các cung điện, cơ quan như Bảo tàng, viện Thiên văn học, ngân hàng, bưu điện, nhà ga, trại lính canh (không đeo súng, chỉ có gậy), văn phòng và thư viện của Đức Giáo Hoàng, điện Sixtine nơi bầu Giáo Hoàng, và đặc biệt Vương Cung Thánh Đường Phêrô - nơi diễn ra đại hội toàn thể của Công đồng... Triển lãm Công đồng cố trình bày sao cho hấp dẫn, người xem không những thấy dinh thự nguy nga, thấy dung nhan nghị phụ đang lo toan cho tương lai Hội Thánh, mà còn gợi ý cho thấy phần nội dung (phi vật thể) các bản văn kiện quan trọng của Công đồng...

Ngày Chúa nhật 29.9.1963, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình và Đức ông De Nittis, đại diện Đức Khâm Mạng, cắt băng khánh thành Triển lãm Công đồng tại Trung tâm Công giáo. Khách tham dự tới gần 200 vị gồm Bề trên Dòng, Triều, nhân sĩ lương giáo, tu sĩ và đại diện các đoàn thể Công giáo Tiến hành... Trưởng ban tổ chức Nguyễn Đức Phong giới thiệu giáo sư Trần Hữu Quảng đọc điện văn kính gởi Đức Thánh Cha:“Họp nhau để Triển lãm ngày khai mạc khóa hai. Xác nhận niềm thông cảm và huynh đệ giữa đồng bào không Công giáo và Công giáo. Nhân danh những người đến dự Triển lãm dâng lên Đức Thánh Cha lời cầu chúc rất chân thành cho Công đồng thành công, cho hòa bình và tình huynh đệ đại đồng trong chân lý và tự do”. Đức ông De Nittis đọc điện phúc đáp của Đức Hồng y Quốc Vụ Khanh Cicognani:“Đức Thánh Cha vui nhận điện văn thành kính của tổ chức triển lãm. Cám ơn những lời cầu chúc và tán dương sự tha thiết với công việc của Khóa hai Công đồng”. Sau đó là những lời nhắn nhủ thân mật và tán thành Triển lãm của Đức Tổng Bình.

Những nỗ lực của báo Sống Đạo trong việc truyền tải sinh hoạt của Công đồng Vatican II

Suốt mấy tháng sau, Triển lãm được đem đi lưu động khắp các họ đạo, từ miền Nam ra miền Trung, mang lại nhiều bổ ích. Triển lãm dừng chân khá lâu tại Giáo hoàng Học viện Piô X Đà Lạt, có lẽ đã gợi ý cho Phân khoa Thần học của Học viện thực hiện công trình nghiên cứu và dịch thuật Thánh Công đồng chung Vatican II bao gồm đầy đủ các Hiến chế và Sắc lệnh với những giải thích rõ ràng, sáng sủa. Công trình dài 836 trang, nhưng rất dễ đọc, giúp cho giáo dân chúng tôi sống đạo thật ý thức và sâu sắc hơn trong thời đại “đi vào tình trạng Công đồng” vẫn đang tiếp diễn.

Nguyễn Đình Đầu