Nhà ở cho công nhân

Nước ta có hàng triệu công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp (KCN) và hàng triệu lao động làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp, công ty thuộc các thành phần kinh tế trên cả nước. Dù vậy, ước tính hiện chưa tới một nửa người lao động là có chỗ ở ổn định, số còn lại là phải sống tạm bợ tại các khu nhà trọ thuê của tư nhân với giá vài trăm nghìn đồng/tháng.

Chính phủ đã có chủ trương về phát triển nhà ở cho công nhân và các KCN, các địa phương sẽ triển khai dự án nhà ở công nhân, nhưng cho đến hiện nay, có rất ít dự án được khởi công xây dựng. Số các dự án đã hoàn thành, bàn giao sử dụng vẫn còn thấp. Tại những cuộc họp gần đây bàn về xây dựng nhà ở công nhân, các chuyên gia đã chỉ ra những bất cập khi thực hiện loại nhà ở này. Đầu tiên là từ công tác quy hoạch, hầu hết các KCN khi lập quy hoạch đều không có quỹ “đất sạch” để xây dựng nhà ở. Thứ đến là thiếu chế tài để bắt buộc các doanh nghiệp phải xây nhà ở cho công nhân, chưa có chính sách ưu đãi thu hút các nhà đầu tư tham gia xây dựng nhà ở công nhân.

Trước đây, các nhà máy xí nghiệp đều là của nhà nước và công nhân là một bộ phận ăn lương của nhà nước. Hầu hết đều gắn bó cả cuộc đời từ lúc bắt đầu vào làm việc đến khi nghỉ hưu. Dù không phải là toàn bộ, nhưng hầu hết công nhân đều được sống trong các khu nhà tập thể. Khi lập gia đình, họ được nhà máy, xí nghiệp phân phối nhà ở. Chuyển sang nền kinh tế thị trường, người lao động tự do đi tìm nơi làm việc thích hợp tại các KCN. Họ không có ý định gắn bó lâu dài tại một nhà máy, xí nghiệp nào. Với họ, chỗ nào có thu nhập tốt, công việc ổn định thì họ làm, còn nếu không đáp ứng được thì sẵn sàng ra đi. Đấy là chỗ khác biệt rất cơ bản giữa công nhân của thời bao cấp và công nhân trong nền kinh tế thị trường. Cũng vì như vậy nên hầu hết các chủ doanh nghiệp ít quan tâm đến nhà ở cho công nhân, và trong nhiều hợp đồng lao động, người lao động phải tự lo phương tiện đi lại và chỗ ở.

Trong lúc vấn đề nhà ở công nhân chưa có lời giải, thì các nhà trọ bình dân là nơi thích hợp để công nhân tìm đến thuê ở. Dù điều kiện sống tại các nhà trọ tư nhân rất kém, mất vệ sinh và không an toàn, nhưng bù lại, các nhà trọ đều sát KCN, thuận tiện cho công nhân đi lại, vào ra thoải mái, tự do. Giá thuê phòng rẻ, có thể ở chung vài ba người. Còn một số khu nhà ở công nhân do các doanh nghiệp xây dựng thì trông hiện đại, tiện nghi, có cảnh quan tốt..., nhưng khi sử dụng thì rất bất tiện vì thường xuyên mất điện, mất nước, nhà mới xây nhưng đã nhanh xuống cấp thấm dột, lại gò bó về các quy định sinh hoạt, sử dụng, giá thuê phòng cao. Nhiều công nhân cho rằng, ở như vậy không bằng thuê nhà trọ tư nhân!

Phải chăng, cần nhìn thẳng vào thực tế này để có chủ trương đúng trong phát triển nhà ở công nhân, từ các mẫu thiết kế đến kinh phí đầu tư sao cho phù hợp với người sử dụng. Không nên coi nhà ở công nhân KCN như nhà ở xã hội hay nhà ở cho người thu nhập thấp mà chúng ta đang triển khai thực hiện. Hơn nữa, nhà nước cần có chính sách ưu tiên đối với những tư nhân tham gia phát triển nhà ở công nhân theo hướng xã hội hóa.

Ngô Quốc Đông