Nhiều người Việt yêu thơ Nguyễn Khuyến, hẳn thuộc lòng bài “Bạn đến chơi nhà” ý vị, dí dỏm của thi hào này: “Đã bấy lâu nay, bác tới nhà/ Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa/ Ao sâu nước cả, khôn chài cá/ Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà/ Cải chửa ra cây, cà mới nụ/ Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa/ Đầu trò tiếp khách, trầu không có/ Bác đến chơi đây, ta với ta!”… Lẽ thường, trong nếp văn hóa của người Việt mọi miền và ở mọi lúc, nếu không rơi vào cảnh quá thanh bần như cụ Nguyễn Khuyến, khi khách - nhất là từ phương xa đến chơi nhà, gia chủ thường thể hiện sự hiếu khách bằng một bữa ăn hoặc trà nước, bánh trái tươm tất.
Anh Hữu Dương ở Hà Đông - Hà Nội, đãi khách với mâm cơm gồm nhiều món ngon do chính vợ anh chế biến trong bếp, lại có thêm các loại trái cây tráng miệng cố ý mua đặc sản xuất xứ nơi quê khách, nên bữa ăn vừa ngon miệng lại gây cho khách cảm giác gần gũi, sự quan tâm. Như với một vài người khách trong Nam ra, trên bàn nhà anh Dương luôn có đĩa dưa hấu hay măng cụt. Cơm đãi khách nhà anh luôn để lại dư vị trong lòng bạn hữu.
 |
|
Một mâm cơm đãi khách được chuẩn bị tươm tất
|
Ông Nguyễn Gia Khanh (Biên Hòa, Đồng Nai) có sự đãi khách mang đậm nét trí thức, cho dù giản dị nhưng đầy đủ, tinh tế. Thường thường mâm cơm khách nhà ông Khanh có đủ các món, từ món mặn đến canh, rau và thêm đĩa tôm khô củ kiệu. Thức uống thì ngoài trà đá thông thường, luôn có mấy lon bia dành cho các anh em “chiến hữu” để bữa ăn thêm phần khí thế. Hai vợ chồng ông Khanh cùng chia sẻ bữa cơm với khách trong bầu khí thân thiện như ruột thịt khiến kỷ niệm đong đầy…
Sống ở vùng nông thôn, gia đình chị Vũ Thị Từ (Kế Sách - Sóc Trăng) lại dành cho khách sự đón tiếp vừa trang trọng vừa chân quê: các con ra đồng ngay sau nhà câu cá trong lúc chị chuẩn bị trong bếp, và mâm cơm nóng hổi có rau, cá đồng, hết thảy “cây nhà lá vườn”. Hay gia đình ông Nguyễn Văn Tư ở Cà Mau, vẫn giữ nếp xưa cũ trong cách đãi khách. Bữa cơm khách nhà ông cũng đậm vẻ chân quê với chén sành, nồi cơm to, món canh món mặn hay đồ chiên xào theo công thức vốn có. Trong sân vẫn có cảnh đàn gà lục tục đi ra đi vào sinh động. Và gia chủ luôn vui vẻ gắp thức ăn, bới cơm cho khách, mời khách ăn thêm… đầy chân tình.
Trong nếp sống hiện đại, không phải gia đình nào cũng có điều kiện chuẩn bị tại nhà những món ngon khi khách đến thăm. Ở Sài Gòn đô hội khẩn trương, cơm khách nhiều khi được đặt tại nhà hàng, quán xá, mang đến một không khí riêng gọn gàng, sang trọng của thời công nghiệp. Bây giờ, quán xá, dịch vụ mở mang, cũng không quá khó để tìm một nơi đãi khách ngon với chỗ ngồi mát mẻ, lịch sự, giá cả cũng không quá mắc. Có điều, ăn ở quán, dường như thiêu thiếu sự thân thiết xưa cũ trong nếp mòn văn hóa…
Ngày nay, đời sống có biến dịch với quỹ thời gian eo hẹp, sự gần gũi trong cùng mái ấm không như xưa, thói quen tiếp khách bằng bữa cơm ấm áp như ngày cũ trở nên khó khăn vì nhiều người không có điều kiện tự nấu nướng, nhà cửa chật hẹp, thành viên trong gia đình giờ giấc làm việc khó hội tụ về… nên xu hướng đãi khách bằng cơm tiệm nhanh gọn được lựa chọn nhiều. Ngay ở nông thôn, cảnh “bạn đến chơi nhà” diễn ra với việc rượt gà trong vườn, lui cui lửa bếp trong tiếng cười, hàng xóm lục cục dầm chèo dưới bến nước xách theo chai rượu để chia vui cũng ít còn. Thôn quê đã gần như thành thị, xách xe gắn máy ra chợ mua đồ về làm hay cả thức chế biến sẵn, lại cũng tủ lạnh trữ rau củ không khác trên thành phố và bữa cơm quê cũng khang khác ngày xưa…
Đãi khách, cách này cách khác, thể hiện sự hiếu khách, thân tình trong việc đón tiếp bạn hữu, người thân, đối tác…, toát lên nét văn hóa, chữ tình trong quan hệ. Việc chuẩn bị tươm tất từng món ăn, thức uống còn cho thấy khác biệt của địa phương vùng miền trong văn hóa ẩm thực và sự tinh tế của gia chủ.
CÔNG NGUYÊN
Bình luận