Giữa nhịp sống hiện đại với tốc độ chuyển mình chóng mặt của công nghệ, đôi lúc chúng ta vô tình bỏ quên những người lớn tuổi, với mái đầu đã ngả màu thời gian. Họ chậm hơn, dè dặt hơn, thậm chí là hoài nghi và e sợ với công nghệ. Nhận thấy điều đó, thạc sĩ Phan Bảo Thy - một cô gái 9X đã quyết tâm tạo nên một hành trình khác biệt mang tên “Công Dân Số Bạc”.
Cơ duyên khởi xướng dự án nhân văn
Sinh ra trong một gia đình nhà giáo ở Tây Sơn, tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai), tuổi thơ của Bảo Thy được nuôi dưỡng bằng món ăn tinh thần từ tủ sách của ông bà ngoại, và lớn khôn trong vòng tay yêu thương của mẹ cha. Rời quê vào TPHCM học ngành Quan hệ công chúng và truyền thông, cô gái trẻ dấn thân với hành trình học thuật đầy quyết tâm. Không dừng lại ở bậc cử nhân, Bảo Thy tiếp tục hoàn thành chương trình thạc sĩ về Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Đại học Tổng hợp Leipzig (Đức) và Đại học Việt Đức. Với hơn 13 năm làm việc trong lĩnh vực truyền thông doanh nghiệp, từ các tập đoàn đa quốc gia đến các công ty khởi nghiệp, cô hiểu về triết lý kinh doanh: “Không chỉ là kinh doanh, doanh nghiệp cần giải quyết vấn đề của người dùng và tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng”.
Chính sự quan tâm đến gia đình đã khơi gợi trong cô một nỗi trăn trở sâu sắc. Những cuộc điện thoại của mẹ nhờ cài ứng dụng, hướng dẫn nhắn tin Zalo, chặn cuộc gọi lừa đảo, hay sự ngại ngần của cha khi định mua hàng online, đã cho cô thấy rằng: công nghệ, dù hữu ích, lại là một “rào cản vô hình” với người cao tuổi.
Không dừng lại ở mối ưu tư, Bảo Thy đã bắt tay vào hành động. Từ “tình trạng” của người thân, và qua những buổi chia sẻ với bạn bè, cô nhận thấy cần có một giải pháp để đồng hành cùng người cao tuổi trong hành trình hòa nhập số. Thy quyết định sáng lập dự án Công Dân Số Bạc, một doanh nghiệp xã hội lấy người cao tuổi làm trung tâm phục vụ. Tên gọi này được lý giải đơn giản, nhưng ý nghĩa: “Công dân số” là người tham gia thế giới số; còn “bạc” tượng trưng cho tuổi già - những mái đầu bạc.
Lớp học công nghệ cho người cao tuổi
Dự án bắt đầu như một lớp học nhỏ nhưng chứa đựng khát vọng lớn: “Giúp người lớn tuổi không bị bỏ lại phía sau trong xã hội số”.
Hợp tác với Trung tâm đào tạo và Nghiên cứu truyền thông số (CRC, thuộc Hội Truyền thông số Việt Nam VDCA) cùng người đồng hành là những nhà nghiên cứu giáo dục, tâm lý, bác sĩ, giảng viên, công nghệ thông tin, lớp kỹ năng số miễn phí cho người lớn tuổi đã được thiết kế phù hợp với thể trạng và tâm lý của người cao niên, từ 55-80 tuổi. Mỗi lớp chỉ từ 7-15 học viên, kéo dài 6-8 buổi với thời lượng 1.5 đến 2 giờ/buổi. Kiến thức được trình bày ngắn gọn, lặp lại nhiều lần, kết hợp lý thuyết và thực hành để người học không cảm thấy áp lực.
Chương trình đào tạo gồm hai lớp cơ bản và nâng cao. Lớp căn bản hướng dẫn cách gọi video, nhắn tin, chụp ảnh, bảo mật thông tin cá nhân, phòng tránh lừa đảo...; Lớp nâng cao chú trọng về việc sử dụng VNeID, gọi xe công nghệ, thanh toán không tiền mặt, ứng dụng AI cơ bản, tạo nội dung TikTok, bán hàng online... Để làm phong phú thêm trải nghiệm, chương trình còn tổ chức các workshop chuyên đề theo nhu cầu của học viên, bao gồm tiếng Anh du lịch, âm nhạc, và hội họa. Các workshop này được tổ chức có thu phí nhằm mục đích duy trì và hỗ trợ hoạt động bền vững của toàn bộ dự án. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học viên, các lớp học được thực hiện linh hoạt tại nhiều địa điểm khác nhau như ở Thư viện số Nguyễn An Ninh tại Đường sách TPHCM, các nhà văn hóa, trung tâm cộng đồng, tại trụ sở của các đơn vị doanh nghiệp đồng hành, hoặc được tổ chức theo hình thức học nhóm tại gia.
Hiệu quả của mô hình được minh chứng qua những câu chuyện thực tế. Ông Nguyễn Văn Bản (70 tuổi, phường An Đông, TPHCM) là một ví dụ cho sự lột xác về kỹ năng. Dù đã sử dụng điện thoại thông minh hơn 10 năm, nhưng trước đây ông chủ yếu chỉ dùng để nghe và gọi, thậm chí còn nhầm lẫn giữa nút nguồn và nút giảm âm lượng. Sau khi tham gia lớp học, ông đã thành thạo gọi điện thoại qua Zalo, gởi định vị, gởi tin nhắn bằng giọng nói. Ông cụ phấn khởi với dự tính sẽ chia sẻ kinh nghiệm cho bạn bè cao niên.
Trường hợp của bà Dương Tú Lan (73 tuổi, ngụ phường Diên Hồng, TPHCM) lại là minh chứng cho sự tự tin và an toàn. Trước khóa học, bà thừa nhận mình “mù tịt về công nghệ”, luôn phải chờ con cháu làm thay mỗi khi cần cài ứng dụng hay kết nối wifi. Sự thiếu hiểu biết này còn khiến bà từng bị lừa đảo do mua hàng trực tuyến và bị lừa khám sức khỏe miễn phí, tạo nên tâm lý e sợ không gian mạng. Sau khóa học căn bản 6 ngày, bà Lan tâm đắc: “Nhờ vậy tôi cảm thấy tự tin và cuộc sống thật thú vị”. Bà không chỉ biết cách liên hệ với người thân qua Zalo bằng tin nhắn giọng nói, mà quan trọng hơn, còn học được cách cài bảo mật và tự vệ trước những trường hợp lừa đảo công nghệ.
Sự tận tâm của đội ngũ tình nguyện viên cũng là yếu tố then chốt. Họ không chỉ dành thời gian mà còn mang cả kinh nghiệm chuyên môn của mình để phục vụ cộng đồng. Ông Nguyễn Hữu Dũng, giáo dân xứ Trung Mỹ Tây, TGP TPHCM, một tình nguyện viên nhiệt thành là kỹ sư công nghệ, đã nuôi dưỡng một mong muốn “Được góp phần giúp cộng đồng người lớn tuổi tiếp cận và hòa nhập với cuộc sống công nghệ số, trong thời đại kỹ thuật số hiện đại”.
Dự án cũng đã triển khai thí điểm mô hình lớp học “5+1” (5 buổi kỹ năng số cơ bản và 1 buổi hỗ trợ cài VNeID) tại các phường, khu phố TPHCM. Điển hình tại phường Tân Hưng, TPHCM, người lớn tuổi đã bắt đầu tự tin dùng điện thoại thông minh, tra cứu thông tin, thậm chí hướng dẫn lại cho người khác.
Lan tỏa và kết nối khoảng cách thế hệ
Chỉ trong vòng 4 tháng kể từ khi khởi động vào tháng 4.2025, hơn 300 người cao tuổi đã đăng ký tham gia các lớp kỹ năng số tại TPHCM. Hơn 80% trong số đó đã có thể sử dụng các ứng dụng cơ bản và khoảng 30% đã đăng ký học nâng cao. Con số này thể hiện sự hứng thú và tự tin của người cao tuổi với công nghệ số khi có sự đồng hành đúng cách.
Thành công này đến từ sự đồng hành của hơn 160 tình nguyện viên thuộc nhiều lứa tuổi, đa phần là người trẻ. Họ là những người kiên nhẫn lắng nghe và “chậm lại” cùng người lớn tuổi để góp phần xóa nhòa khoảng cách tuổi tác.
Hiện tại, Dự án “Công dân số bạc” đang đứng trước cơ hội phát triển lớn với số lượng học viên tăng cao. Tuy nhiên, nguồn lực tình nguyện viên đang trở thành một thách thức lớn để đảm bảo tính bền vững. Bảo Thy cùng cộng sự đang tìm hướng đi mới, bao gồm cả việc hỗ trợ tài chính cho tình nguyện viên để duy trì sự gắn bó lâu dài. Bảo Thy không chỉ mong muốn nhân rộng dự án trong địa bàn thành phố mà còn ao ước mang dự án đến với các tỉnh thành, thậm chí các giáo xứ, giáo phận. Cô kỳ vọng: “Bằng mạng lưới tình nguyện viên toàn quốc và mô hình chuẩn hóa, dự án có tiềm năng trở thành phong trào học tập cộng đồng rộng khắp” một khi có sự chung tay, góp sức.
“Không để ai bị bỏ lại phía sau trong thế giới số” - từ một nỗi trăn trở cá nhân, thạc sĩ Phan Bảo Thy đã biến nó thành một hành trình sẻ chia đầy nhân văn, và hành trình ấy chắc chắn sẽ còn tiếp tục lan tỏa.
ĐÀM AN
Bình luận