Châu về hợp phố

Người ta vẫn nói “Nghề chơi cũng lắm công phu”, quả vậy, nhà sưu tập nào cũng phải có đức kiên nhẫn mới thành công. Kiên nhẫn trong thương lượng, kiên nhẫn trong kiếm tìm, kiên nhẫn chờ cơ hội. Cổ nhân cũng có câu: “Quý vật tìm quý nhân”. Quý vật luôn thử thách sự kiên trì của quý nhân. Mỗi khi gặp được quý vật, nhất là vật đã thương lượng nhưng thất bại, trải qua nhiều năm, có khi lưu lạc từ tay người này sang tay người khác, cuối cùng nó lại trở về với người đã “kết” trước tiên thì niềm vui lớn lao chừng nào, có khi quên cả ăn, ngủ.

Kinh nghiệm này cụ Vương Hồng Sển, nhà sưu tập cổ vật lão thành nổi tiếng ở Sài Gòn và cả nước ta đã từng trải và thổ lộ qua bộ sách 8 cuốn về “thú chơi cổ ngoạn”. Cụ tâm sự: “Mỗi khi mua được món ưng ý, tôi ngắm nghía cho đã rồi đem nó lên giường ngủ luôn, thay vì gối ôm, thì ôm cổ ngoạn...”.

Về tuổi tác cũng như kinh nghiệm, hiểu biết, tôi chẳng xứng đáng học trò của cụ Vương, nhưng cũng đã “bầm dập” trong làng đồ cổ và cũng cảm nhận được “tý ty” nỗi vui mừng của nhà sưu tập mỗi khi sở hữu được món ưng ý.

Số là ngày 6.3.2020, cụ Vũ Anh Tuấn, một nhà trao đổi tranh (painting dealer) lão thành, 86 tuổi, ở đất Sài Gòn, bạn thân của cha Ðaminh Trần Thái Hiệp - nhà văn hóa nghệ thuật, cựu Giám đốc Ðại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn - điện thoại cho tôi, giới thiệu một phác thảo của họa sĩ Nguyễn Gia Trí. Cụ Tuấn trước kia thường được cha Ðaminh nhờ thương lượng tranh cho bộ sưu tập tranh nghệ thuật của Nhà Truyền thống Tổng Giáo phận, cụ thể mấy bức sơn mài “Cửa Tùng” và “Thiếu nữ bên hồ sen” của danh họa Nguyễn Gia Trí tại Nhà Truyền thống bây giờ là nhờ tay cụ thương lượng.

Nhận được điện thoại, tôi hẹn gặp, xem phác thảo và thương lượng ngay. Lúc này sơn mài của Nguyễn Gia Trí giá cả triệu “đô” hay ít ra cũng dăm bảy chục ngàn, mình nghèo nên chẳng bao giờ mơ chơi tranh sơn mài của Nguyễn Gia Trí, hơn nữa hiện giờ tranh của danh họa này nằm trong các bảo tàng và trong bộ sưu tập của các đại gia, có đâu mà chào bán ở thị trường, cho nên một bức phác thảo của cụ đã là quý rồi.

Bức phác thảo này gần như vuông 56cmx62cm, chuẩn bị cho một bức sơn mài có tên là “Thiếu nữ với sen”, diễn tả một thiếu nữ rất yểu điệu, mặc áo dài truyền thống bên cạnh những búp sen. Phác thảo được thực hiện ngày 11.8.1959, với chữ ký quen thuộc: Nguyễn Trí. Ðiểm đặc biệt của phác thảo này là ngoài chữ ký còn có thủ bút của tác giả, giấy can “nhuốm màu thời gian”. Ðặc biệt hơn nữa là chính nhà sưu tập tranh lão thành Vũ Anh Tuấn xác nhận rằng năm 1970, cha Ðaminh Trần Thái Hiệp đã nhờ cụ tới thương lượng, trả tới 4.000.000 tiền thời đó mà chủ nhân nhất định không bán (số tiền này thời 1970 lớn lắm).

Tạ ơn Chúa, nay nó lại về với Nhà Truyền thống TGP TPHCM, quả là “Châu về Hợp Phố”!

Lm Giuse Nguyễn Hữu Triết

Trưởng Ban Mục Vụ Văn Hóa Tgp.Tphcm