Còn ai giữ nhịp cồng chiêng mai sau?

Từ bao đời nay, trên mảnh đất Lâm Đồng đã lưu truyền nhiều loại nhạc cụ độc đáo, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống người K’Ho. Song đứng trước hiện tượng các giá trị truyền thống có nguy cơ tiêu thất, nhiều già làng ngày đêm vẫn đau đáu nỗi niềm, không biết có còn ai tiếp nối, giữ nhịp cồng chiêng cho mai sau…

Già làng K'Mẻo đau đáu trước nguy cơ mai một các giá trị văn hóa truyền thông của dân tộc mình - ảnh: Thiên Ân

Già làng K’Mẻo, người dân tộc K’Ho (trú tại xã Gia Bắc, huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng) không chỉ được bà con tín nhiệm mà còn là người nắm rõ những phong tục tập quán của dân tộc mình. Ông là thành viên của đội cồng chiêng xã Gia Bắc, thường xuyên tham dự các cuộc thi cồng chiêng do huyện tổ chức. Mỗi khi thôn, xã có đám cưới, hay các nghi lễ thờ cúng quan trọng, ông đều góp mặt. Thông qua đó, ông muốn giới thiệu để nhiều người biết về những nhạc cụ, nét văn hóa của dân tộc mình và tìm cách bảo tồn chúng. Hiện trong nhà già làng K’Mẻo vẫn lưu giữ những cặp chiêng rất cổ xưa. Chính ông cũng chẳng biết chúng có tự bao giờ, chỉ biết đây là vật thiêng được truyền từ đời tổ tiên và cũng từng theo ông suốt những tháng ngày trai trẻ đến tận bây giờ. Theo già làng này, cồng chiêng phát huy vai trò và ý nghĩa là khi biết cách kết hợp theo bộ và chơi vào những dịp quan trọng trong buôn làng. “Với bọn trẻ bây giờ, cồng chiêng có thể chỉ là khối sắt chứ với những người lớn tuổi như tôi thì đây là cả di sản. Tiếc là mình không thể mua được nhiều!”, ông K’Mẻo nói.

Trong ánh mắt đượm buồn, già làng cho chúng tôi biết, thanh niên K’Ho bây giờ thích nhạc hiện đại hơn tiếng cồng chiêng: “Mình có dạy, đám trẻ cũng không chịu học, buồn lắm! Tôi và trưởng thôn từng vài lần lên kế hoạch truyền đạt cho lớp trẻ nhưng vẫn chưa thành công. Người trẻ mà không biết gì về cồng chiêng thì sau này lúc cưới hỏi, cúng mùa thì lấy ai chơi…”.

Tại Di Linh, cồng chiêng được dùng trong lễ cúng mừng lúa mới (Nhô lềr bong) của người K’Ho. Đây là dịp bà con tạ ơn trời (Yàng) sau một năm làm việc vất vả, thóc lúa đầy kho, nhà nhà được bình yên. Dân làng nổi chiêng trống lên, rót rượu cần mời khách, mọi người cùng nhau nhảy múa suốt đêm.

Được biết, cách đây vài năm, một số hộ ở vùng quê này vẫn dành một khoảnh đất nhỏ trong vườn gần nhà trồng lúa để hằng năm tổ chức “mừng lúa mới”, như một cách để nhớ về nguồn cội. Còn bây giờ, dù không có điều kiện để trồng lúa nhưng những người dân ở đây vẫn tổ chức cúng mừng lúa mới trên rẫy bắp, rẫy cà phê để tưởng nhớ và cảm ơn Yàng đã cho mùa vụ bội thu.

Đối với người K’Ho ngày trước, lúa nước là cây trồng chủ yếu và lâu đời. Lễ mừng lúa mới vì thế giữ vai trò quan trọng, như một nghi thức chào đón năm mới (năm mới của họ là sau khi mùa màng đã thu hoạch).

Nỗi lo không còn ai chơi cồng chiêng sau này trong những dịp lễ hội của người K’Ho, có lẽ không chỉ là trăn trở của riêng già làng K’Mẻo mà cũng là nỗi niềm chung của những người cùng thế hệ với ông.

THIÊN ÂN