Con đường dẫn tới trường...

Con đường dẫn tới trường

Lòng tràn ngập yêu thương

Lá vàng rơi lả tả

Gió ru cành liễu dương...

Đó là bốn câu thơ cô bạn cùng trường sáng tác năm đệ thất (lớp 6) khi chúng tôi vô tình gặp nhau trên đường tới trường. Nhà chúng tôi ở đường Phan Văn Trị (quận 5), chúng tôi học trường Hưng Đạo trên đường Cống Quỳnh. Có hai đường tới trường: đường Trần Hưng Đạo và đường Võ Tánh (Nguyễn Trãi). Thuở ấy, đường Trần Hưng Đạo rộng, nhiều cây xanh, đường Võ Tánh có những ngôi biệt thự hàng rào hoa dâm bụt.

Ngày xưa học trò thường đi bộ tới trường. Thật lãng mạn! Có lẽ đó là cảm hứng cho Con Đường Tình Ta Đi của Phạm Duy ra đời. Lần đầu nghe Ngày Xưa Hoàng Thị, cứ tưởng bối cảnh là con đường làng ở quê. Sau này đọc bài phỏng vấn tác giả mới biết đó là con đường cũng đầy bóng mát ở Sài Gòn, đường Trần Quang Khải!

Nữ sinh ngày xưa mặc áo dài. Nếu không thì mặc jupe (váy) xanh, áo trắng. Nữ sinh ít xách cặp. Cứ cầm tập vở và cái bóp viết thong thả đến trường. Ai cũng có một cái bóp viết hình chữ nhật. Loại mắc tiền thì lớp bọc nhựa dày hơn, in những hình ảnh đẹp đẽ và có dây kéo chung quanh. Loại vừa là hộp bằng nhựa cứng, có nắp kéo ngang. Loại rẻ tiền nhất bằng nhựa mỏng, nắp hình tam giác, có nút gài. Nam sinh mặc quần xanh, áo trắng. Có người xách cặp, có người cũng cầm tập vở, ít ai cầm bóp viết. Họ chỉ giắt viết nơi túi áo. Thuở đó ngoài đồng phục hình như chẳng trường nào ép học sinh phải mang cặp sách cho thêm phần nghiêm túc. Vậy mà từ họ toát ra một phẩm chất tuyệt vời. Suốt thời đi học, tôi chưa hề chứng kiến chuyện học sinh đánh nhau, vô lễ với thầy cô hoặc quay cóp bài vở lúc kiểm tra hay thi cử.

Buổi sáng đi học sớm, tôi luôn nhớ cảm giác thanh thản trên con đường đẫm sương, mát mẻ. Những ngày gần hè, hoa phương bắt đầu nở, nghe tiếng ve râm ran. Có khi thấy cả chú ve nơi gốc cây phượng trên đường Võ Tánh. Khung cảnh lãng mạn đủ để tâm trí tôi thả hồn mơ mộng hay nhớ lại những chuyện bên thầy cô, bạn bè mà... cười một mình. Đang đi trên đường mà tâm trí tận đâu đâu. Có lần sau giờ học, cô giáo dạy toán Lê Thị Nhứt Hoa, thường đi ngược chiều với tôi để tới trường Khoa Học Đại Học Đường (hiện là Đại học Khoa học tự nhiên) trên đường Cộng Hòa (Nguyễn Văn Cừ hiện nay), gọi tôi lên:

- Cô không phải cần một cái gật đầu của em. Thế nhưng thấy thầy cô em cần một cái cúi chào lịch sự chứ. Cô lướt qua em, vậy mà em vẫn nhìn thẳng, miệng còn tủm tỉm cười nữa!

Tôi thật thà:

- Cô đừng giận em. Lúc đó em đang nhớ những gì đã xảy ra hoặc tưởng tượng những chuyện vui đến với em nên em mới cười một mình và không thấy cô.

Cô nhìn tôi lắc đầu... hết ý kiến.

Cũng có lần một người bạn cùng lớp ngạc nhiên:

- Lúc nãy anh tui chở tui trên đường Võ Tánh. Tui thấy bồ. Bồ đi một mình mà vừa đi vừa cười.

Tôi đành bịa:

- Lúc nãy đang đi, tui gặp cô bạn học ở trường Đức Trí nên mới cười với nó. Chứ bộ... điên sao lại cười một mình.

Nhỏ bạn nói “vậy hả” rồi đi thẳng... Chẳng biết nó có tin lời tôi nói hay không muốn tranh cãi. Có một điều chắc chắn tôi biết mình không điên. Chỉ cái tật giàu tưởng tượng và mơ mộng thôi!

Mỗi sáng đi ngược chiều tôi là một nam sinh đeo phù hiệu trường Pétrus Trương Vĩnh Ký. Mỗi lần gặp tôi, “anh chàng” cười như một lời chào. Một lần trên truyền hình đen trắng tuyên truyền tránh xa ma túy để có tương lai tốt đẹp, người ta chiếu một lớp 12 tại trường Pétrus Ký, tôi thấy anh chàng. Và tôi biết chàng trai ngược chiều với tôi học 12. Cuối năm đó tôi không gặp lại anh chàng nữa. Có lẽ anh chàng đã vào đại học.

Rồi tôi chuyển nhà. Con đường dẫn tới trường mới “đụng” chợ Nguyễn Thông, không còn thơ mộng và đẹp đẽ nữa. Tuy vậy trong trái tim và tận cùng ký ức, hai con đường Trần Hưng Đạo và Võ Tánh luôn tồn tại.

Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi “được” phân công đến các nông trường hoặc luôn công tác xa nhà. Giống như Phạm Duy đã viết: “Đứng ở ngoài đầu rừng, đứng ở đầu con sông, nhớ về con đường cũ mênh mông, mênh mông...”. Vâng, những lúc bị chèn ép, thất bại trong công việc, ra sông tắm giặt, tôi thường nhớ về con đường đi học ngày xưa mà buồn. Nhớ người con trai đi ngược chiều, nhớ cô giáo và câu hỏi của nhỏ bạn về cái tật “cười một mình”.

Bông hoa còn đẹp

Lòng sao thấm mệt

Lời ca đó nghe thấm làm sao khi vào đời với bao nghiệt ngã rồi nhớ về con đường học trò ngày cũ. Về lại Sài Gòn, lao vào học hành, công việc. Từ quận 3 đến quận 5 mà sao thật xa vời. Để rồi một hôm, đi xe về lại đường Võ Tánh ngày xưa, tôi không khỏi xót xa bởi những giàn hoa dâm bụt không còn nữa. Những ngôi biệt thự ngày trước thơm mùi dạ lý còn sót lại ban mai đã được đập ra lấy mặt tiền kinh doanh. Thật tê tái. Người của Ngày Xưa Hoàng Thị còn có hoa đẹp để khi thấm mệt ngắt vội hoa nhớ về người xưa. Còn tôi, không còn hoa để nhớ về...

NGUYỄN NGỌC HÀ