Trong tình cảnh đảo Lamu của Kenya chỉ còn lưa thưa các thảm cỏ, những con lừa ở đây buộc phải kiếm ăn ở các bãi rác, bao gồm rác nhựa, và giới khoa học lo ngại tình trạng động vật ăn rác đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới.
Cổ trấn Lamu của Kenya là di sản thế giới được UNESCO công nhận, nổi tiếng về bảo tồn văn hóa Swahili bản địa. Với 700 năm tuổi và thuộc nhóm các thị trấn lâu đời nhất ở Đông Phi, Lamu không hề có bất kỳ bóng dáng xe cộ nào, và phương tiện vận chuyển chính trên đảo là gần 3.000 con lừa. Thế nhưng, số lừa chết vì vỡ bụng do ăn phải rác nhựa đang gia tăng, và các nhà khoa học lo ngại nhiều loài động vật khác cũng đối mặt những cái chết như thế.
Dạ dày nhồi rác nhựa
Mới đây, Khu Bảo tồn lừa, một tổ chức chăm sóc động vật trên đảo Lamu đã tiếp nhận một con lừa yếu ớt và lâm vào tình trạng mất nước nghiêm trọng. Tờ The Guardian đưa tin, khi bác sĩ thú y ở đây cho lừa uống thuốc xổ, họ phát hiện một đoạn nhựa bị thắt nút dài 30cm được tống khỏi cơ thể con vật. “Lừa là loài ăn tạp, từ nhựa đến quần áo và thùng giấy, chúng ăn mọi thứ”, theo bác sĩ Obadiah Sing’Oei của khu bảo tồn. Vấn đề ở đây là chúng ăn nhựa nhiều đến mức gây tắc nghẽn hệ thống tiêu hóa, dẫn đến tình trạng bị đói, và cuối cùng là tử vong.
Nguy cơ từ rác nhựa đối với động vật biển được ghi nhận chi tiết, trong khi ảnh hưởng cho các động vật trên bộ vẫn còn nhiều hạn chế. Trong nỗ lực thực hiện một trong các cuộc nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này, đội ngũ chuyên gia Đại học Portsmouth (Anh) và Khu Bảo tồn lừa đang điều tra những tác động tiềm tàng của tình trạng ô nhiễm nhựa đối với động vật ở Kenya, tập trung vào loài lừa và những loài gia súc khác.
Kết quả đầy đủ dự kiến sẽ được công bố trong vài tháng nữa. Thế nhưng, hiện các chuyên gia ghi nhận mỗi tháng lại có ít nhất 3 con lừa chết vì đau bụng do ăn phải rác nhựa, dù con số trên thực tế trên đảo có thể cao hơn. Bác sĩ Sing’Oei cho biết, bất kỳ nhà nào nuôi lừa cũng có nguy cơ xảy ra trường hợp lừa chết vì tắc ruột. Đến thời điểm lừa được đưa tới khu bảo tồn, chúng lâm vào tình trạng đau đớn, khó thở hoặc không thể di chuyển. “Nếu chúng được đưa đến sớm hơn, chúng tôi có lẽ đã cứu được những con vật tội nghiệp này”, vị bác sĩ bổ sung. Theo ông, nếu chậm trễ, khiến phải thực hiện phẫu thuật bụng ở lừa đồng nghĩa với nguy cơ tử vong cao, và chúng khó có thể sống sót.
Nguy cơ cho động vật trên đất liền
Cuộc nghiên cứu về lừa ở Kenya sẽ cung cấp dữ liệu cần thiết cho nỗ lực nghiên cứu trên diện rộng về ảnh hưởng của rác nhựa đối với động vật trên bộ. “Chúng tôi hiện không có nhiều dữ liệu về các động vật trên bộ, nhưng kết quả ban đầu cho thấy mức độ ảnh hưởng cũng không thua kém gì những trường hợp đang xảy ra trong môi trường biển”, theo giáo sư Richard Thompson của Đại học Plymouth.
Ở Anh, các nhà nghiên cứu vào năm 2022 phát hiện hơn phân nửa các loài động vật hữu nhũ cỡ nhỏ đều ăn rác nhựa, phổ biến nhất là polyester, có lẽ từ quần áo. Còn ở Ấn Độ, đội ngũ các chuyên gia phát hiện rác bên trong chất thải của 1/3 số voi được kiểm tra, bao gồm thủy tinh, cao su lẫn nhựa. Ở Indonesia, các đại học Portsmouth và Hasanuddin đang triển khai dự án nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của rác nhựa đối với cộng đồng khỉ hoang ở đảo Sulawesi.
Tại nhiều nước, các loài gia súc được chăn thả ở những khu vực có bãi rác mở. Điều này không những gây ra ảnh hưởng trực tiếp cho sức khỏe gia súc, mà còn tác động đến con người khi ăn thịt, uống sữa, vốn nhiều khả năng chứa hạt vi nhựa, theo một báo cáo từ chương trình nghiên cứu sự tiến hóa của nhựa do Đại học Portsmouth thực hiện.
Bất chấp quan ngại gia tăng về sự liên hệ giữa ô nhiễm nhựa và sức khỏe động vật lẫn con người, những người nuôi gia súc trên đảo Lamu không thể cho chúng ăn thường xuyên ở chuồng trại, mà thay vào đó vẫn tiếp tục thả rông. Cách đây 2 năm, các nhà nghiên cứu ghi nhận trường hợp một con bò vào thời điểm mổ thịt chứa đến 35kg rác nhựa trong dạ dày (bao gồm khăn giấy, túi nhựa). “Tình hình thật sự ảm đạm”, tiến sĩ Cressida Bowyer, phó giám đốc chương trình nghiên cứu sự tiến hóa của nhựa, nhận xét. Ai cũng biết thảm họa đang diễn ra, nhưng chưa có biện pháp xử lý hiệu quả nào được áp dụng.
ĐỊNH NGUYỄN
Bình luận