Giao thông chắp vá

Hệ thống giao thông nước ta tại các thành phố lớn đều là chắp vá. Trừ đường sá trong những khu phố mới hiện đại, hầu hết các đường phố khác đều được phát triển trên nền của các trục phố cũ. Cách thức chủ yếu là cơi nới, sửa chữa, nâng cấp, mà không dám đập cũ xây mới lại hoàn toàn vì nhiều lý do, trong đó có giá đền bù đất ở tại một vài thành phố đứng vào “top” đắt nhất thế giới.

Với đặc trưng hệ thống giao thông đô thị như vậy, nên nhìn một cách toàn cảnh, bao năm hạ tầng đường sá đô thị của ta vẫn là dạng manh mún. Đặc trưng của giao thông đô thị là giao thông con kiến, xe máy hữu dụng hơn ô tô, giao thông công cộng trộn lẫn với giao thông của đại bộ phận dân chúng, xe buýt ọp ẹp, hòa vào đám đông càng gây thêm cảnh tắc đường, dường như không lối thoát.

Để giải quyết vấn đề, nhiều chính quyền đô thị chỉ còn có biết là nới rộng mặt đường bằng cách xâm lấn vỉa hè, thành thử vỉa hè dành cho người đi bộ đôi khi cũng là thứ xa xỉ phẩm. Nhiều gánh hàng rong thành ra thất nghiệp, nhiều nhà bị chặt đi một phần hay một nửa nhưng vẫn bám trụ để buôn bán, chồng thêm tầng sử dụng, biến thành những ngôi nhà cao tầng siêu mỏng chỉ Việt Nam mới có. Sức ép giao thông đã xâm lấn khá nhiều không gian sống của không ít hộ gia đình. Còn sức ép di dân nhập cư vào các thành phố lớn đã khiến cho giao thông đô thị như những ống nước đã quá căng bởi áp lực dòng người, không thể thoát ra nhanh chóng.

Không chỉ có cơi nới, thành phố có cả đội ngũ công nhân chuyên vá đường. Lúc nào họ cũng bận rộn, bởi đường xá thủng liên tục do sự tàn phá của các xe quá tải, quá khổ, băm bổ chạy ngày chạy đêm. Nên nói Hà Nội hễ trời mưa là ngập, đâu đâu cũng hố nước, còn trời nắng nhìn mặt đường chỗ mới chỗ cũ, miếng nọ vá chồng lên miếng kia, vừa mất mỹ quan vừa gây khó chịu cho người tham gia giao thông.

Không chỉ có công nhân vá đường, quan sát chúng ta thấy có cả một đội ngũ chuyên đi cắt mặt đường, đục vỉa hè. Rất lạ, nhiều vỉa hè mới xây đã được lột ra để lát một loại gạch khác. Nghe đâu phường vừa xin được kinh phí mới sửa chữa, nghĩa là chưa cũ vẫn cần phải loại bỏ để “chấm mút” phần trăm hoa hồng. Cũng có thể phường chuẩn bị kỷ niệm một sự kiện lớn, hay đón nhận một danh hiệu nào đó, nên phải chỉnh trang bộ mặt, thế là lại xin kinh phí, phải bôi trơn, nên cuối cùng cũng được duyệt, nên vỉa hè có mới cũng thành cũ, cần phải vứt bỏ, thế là lại cắt, lại đục. Nhiều mặt đường vừa làm mới toanh lại bị máy cắt lát ra để đặt hệ thống ống nước ngầm hay cáp quang, cáp điện. Việc đục sửa cắt gọt được kết hợp khéo léo giữa luận điểm làm đẹp mỹ quan đô thị cộng với vài động cơ lợi ích nào đó rõ ràng đã gây ra sự lãng phí lớn cho ngân sách Nhà nước, bởi hằng năm phải chi phí rất nhiều cho việc tôn tạo vỉa hè, chỉnh trang đường phố.

Giao thông là bộ mặt của đô thị, bộ mặt ấy không thể kẻ vẽ, tô son bôi hồng theo ý thích của một vài nhóm lợi ích nào đó. Muốn vậy phải có một tầm nhìn chiến lược về hệ thống giao thông đô thị. Rất tiếc, với kiểu giao thông chắp vá nhằm giải quyết tình huống như hiện nay, tầm nhìn ấy vẫn đang mù mờ!

Ngô Quốc Đông