Khi Đức tân Giáo Hoàng đã chọn tông hiệu Lêô XIV, người ta đã nhắc nhiều đến Đức Lêô XIII (1810-1903) cùng với thông điệp Rerum novarum - Tân Sự. Dầu vậy, không phải ai cũng biết đến thông điệp đã được công bố cách đây 133 năm (1891).
Đây được xem là nền tảng cho học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo, trong bối cảnh thế giới lúc đó đang trải qua cuộc đại cách mạng công nghiệp đầu tiên. Có một thực tế là, mặc dù Giáo hội đã công bố các học thuyết xã hội một cách mạnh mẽ và liên tục trong nhiều năm qua, nhưng khi hỏi về Học thuyết xã hội Công giáo, thì ít người Công giáo nắm được.
Đầu tiên, có thể nói Học thuyết xã hội là quan điểm mà các Đức Giáo Hoàng - thay mặt Hội Thánh - trình bày về những vấn đề xã hội, trong những thời điểm và bối cảnh nhất định, được trình bày có hệ thống, phân tích thấu đáo dưới nhãn quan Kitô giáo, và gần như là kim chỉ nam của những Kitô hữu. Trong 100 năm qua, đã có sự thay đổi về cách gọi, có khi là “đạo lý xã hội của Phúc Âm” hoặc “triết học Kitô giáo”; có lúc là “triết học xã hội”, “đạo lý về vấn đề xã hội và kinh tế”; “đạo lý xã hội của Giáo hội”, “đạo lý xã hội Công giáo”; “giáo huấn xã hội của Giáo hội”…, nhưng được dùng nhiêu hơn cả là “đạo lý, học thuyết”, nhấn mạnh đến khía cạnh lý thuyết; khác với “giáo huấn” là nghiên về đòi hỏi thực hành. Học thuyết xã hội ra đời trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, nhằm đề ra một phương thức để giải quyết một vấn đề do một xã hội vận động tạo ra, ảnh hưởng đến đời sống nhân loại, ở các khía cạnh gia đình, kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, kỹ thuật, môi sinh…
Thông điệp “Rerum Novarum” của Đức Lêô XIII (1891) ra đời khi cuộc cách mạng kỹ nghệ tại Âu châu phát triển, kéo theo rất nhiều cuộc thay đổi về công cụ sản xuất, cũng như những mối tương quan xã hội. 100 năm qua, Học thuyết xã hội của Giáo hội đã có sự tiến triển, biến đổi, do những vấn đề được đặt ra tùy theo tình thế mới. Tuy nhiên, vẫn có những nguyên tắc bền vững dù trải qua những biến chuyển của thời gian, và sẽ còn tiếp tục được đào sâu như: Tôn trọng phẩm giá của con người; Con người cần có xã hội để phát triển; Trật tự xã hội chính trị cần đặt trên nền tảng là công ích; Đời sống xã hội cần được điều khiển bởi sự liên đới và hỗ trợ… Những vấn đề mới đặt ra trong thời đại hôm nay sẽ vẫn là tương quan giữa các quan hệ của con người, nhưng máy tính đang lấy đi ký ức, mạng xã hội đang tạo ra những ốc đảo, điện thoại làm cho sự tương tác trực tiếp bị sụt giảm nghiêm trọng…
Tóm lại, Học thuyết xã hội Công giáo không tách rời với đời sống xã hội, luôn gần gũi vì liên quan trực tiếp đến đời sống con người và hoạt động xã hội, đặc biệt là các vấn đề về bình đẳng và quyền lợi của người yếu thế... Học thuyết xã hội của Giáo hội là một phần thiết yếu của đức tin Công giáo.
DIÊN VĨ
Bình luận