Kim “sư phụ” Vua sưu tầm tem 12 con Giáp

Gần 60 năm chơi tem, nhà sưu tập Đỗ Thành Kim (sinh năm 1938) sở hữu hàng chục bộ tem quý và kiến thức tem cực kỳ uyên thâm nên được mệnh danh là “võ lâm ngũ bá” trong làng tem Việt. Riêng bộ sưu tập tem Tết 12 con Giáp của hơn 70 quốc gia trên thế giới đã gắn liền với thương hiệu Kim “sư phụ”.

Mê tem từ thuở nhỏ

Ngày còn học Trung học ở trường Thủ Khoa Huân - Chợ Lớn, ông Kim vô tình thấy những bao thư do người thân bạn bè ông gởi từ nước ngoài về dán những con tem rất đẹp. Ông mê tít ngay từ cái nhìn đầu tiên nên mẹ cho bao nhiêu tiền quà vặt, ông đều để dành để mua tem. Ông bảo ngày đó chưa có nhiều tiền và kiến thức về tem còn hạn hẹp nên ông mua toàn tem “chết”, tức loại tem đã được sử dụng và đóng dấu. Đến khi đi làm, cứ dư tiền chút đỉnh, ông liền mua tem và bắt đầu hành trình sưu tầm tem “sống” cho đến ngày nay. “Thời đi học, cha mẹ cho 50 xu ăn uống, tôi chỉ dám ăn sáng 20 xu, còn 30 xu để dành mua mấy con tem “chết”. Mãi sau này mới biết tem này giá trị không lớn vì khó sưu tầm đủ bộ. Vì vậy, từ năm 1960 - khi đã đi làm có tiền - tôi đầu tư vào “tem sống” và “tem bộ”, ông Kim nhớ lại.

Tiếp chúng tôi trên căn gác nhỏ nằm trên đường Nguyễn Thông, Q. 3 - TP HCM, ông Kim lật giở từng trang album tem một cách cẩn thận. Ông kể cho khách nghe về lai lịch của mỗi con tem một cách tường tận. Mỗi con tem đều mang trong mình những câu chuyện thú vị riêng : Có con tem ông mất mấy năm trời mới tìm gặp và cũng có nhiều con tem rất quý hiếm lại tìm thấy một cách tình cờ. Ông nói thuở đầu ông đến với những con tem Nhật bởi hình ảnh, màu sắc rất bắt mắt, và càng thích thú hơn khi có thể đọc được các chữ viết trên tem (ông Kim là người Việt gốc Hoa nên đọc được tiếng Trung và một ít tiếng Nhật). Trong quá trình chơi tem Nhật, ông phát hiện ra dòng tem 12 con Giáp của Nhật khá đẹp và phù hợp với văn hóa Việt Nam nên sưu tập thêm thể loại này. “Người Nhật sản xuất tem con cọp vào năm 1950, đây là con tem 12 con Giáp đầu tiên trên thế giới. Năm 1951, Nhật cho ra bộ tem thỏ (tương đương với con mèo) nhưng đến năm 1960 thì lại không sản xuất dòng tem này nữa. Sau Nhật là Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan… Năm 1980, Trung Quốc lần đầu làm tem Tết với hình con khỉ. Đây cũng là con tem đắt nhất trong dòng tem Tết với giá hơn 1.600 đô la, vì khi sản xuất số lượng rất hạn chế. Việt Nam thì đến năm 1985 mới sản xuất tem con trâu và tem con cọp năm 1986, rồi nghỉ đến năm 1993 mới sản xuất lại”- ông Kim cắt nghĩa một cách tường tận. Theo lý giải của ông, sở dĩ gọi là tem Tết hay tem Tất niên là do hằng năm, dòng tem này được ấn loát và phát hành vào những ngày gần Tết Dương lịch, hoặc khoảng một hai tháng trước Tết Nguyên đán. Theo đó, tem Tết lần lượt in hình các con vật trong 12 con Giáp. Mỗi con vật “cầm tinh” một năm, xoay vòng theo thập nhị địa chi là chuột (Tý), trâu (Sửu), cọp (Dần), mèo hoặc thỏ (Mão), rồng (Thìn), rắn (Tỵ), ngựa (Ngọ)..., và năm nay là Dậu (gà).

Độc đáo tem 12 con Giáp

Hiện có hơn 70 quốc gia trên thế giới sản xuất tem Tết, ngoài những nước châu Á còn có cả những cường quốc như Anh, Pháp, Mỹ, Đức... Thậm chí là Liên Hiệp Quốc và những đảo quốc ít người biết đến cũng ấn loát loại tem này phục vụ giới sưu tầm. Với Kim “sư phụ”, ông gần như sở hữu đủ bộ từ ngày đầu cho đến hôm nay của những quốc gia phát hành tem Tết. “Tôi vẫn thích tem Tết của người Nhật vì có nhiều kiểu, màu sắc, họa tiết rất đẹp. Các quốc gia ở châu Phi những năm gần đây cũng sản xuất nhiều bộ tem Tết có giá trị về thẩm mỹ. Và cũng không thể không nhắc đến Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông…, những đất nước có văn hóa Á Đông đã làm ra nhiều bộ tem 12 con giáp rất cầu kỳ bắt mắt như tem mạ vàng, lụa, nhung hay có thể xếp hình… Duy chỉ có Việt Nam là có tem con mèo vì hầu như các nước đều sản xuất tem con thỏ”, ông Kim đúc kết.

Không chỉ sưu tập cho riêng mình, ông cũng thường mua dư vài bộ tem Tết của các nước trên thế giới để về chia lại cho anh em trong giới. Vì mê tem, ông sẵn sàng bỏ hàng giờ để hướng dẫn, ai ít tiền ông chẳng ngại bán lẻ bộ tem để cho họ có con tem ưng ý. Ông quan niệm chỉ cần ai yêu tem thì đối với ông đã là tri kỷ và ông quý họ hơn cả những con tem của mình. “Bác Kim là người tốt bụng, hay giúp đỡ người khác, cách sống giản dị, không khoe khoang mặc dù là người khá giả về kinh tế. Khi trao đổi tem Tết với bạn tem nước ngoài, không chỉ cho mình mà bác còn lấy dư về để bạn tem trong nước có cơ hội sở hữu nếu cần. Chia sẻ là một trong những đức tính tốt của người chơi tem. Bạn tem trong nước dù mới chơi hay đã chơi lâu năm tem Tết đều gắn bó với bác Kim. Ai cần tem Tết là nhớ ngay đến bác Kim và chẳng bao giờ thất vọng”, ông Hoàng Anh Thi, chủ nhiệm câu lạc bộ Tem Việt nhận định.

Không chỉ có bộ sưu tập đồ sộ và giành được nhiều giải thưởng trong và ngoài nước, nhà sưu tập Đỗ Thành Kim còn là người uyên thâm kiến thức về tem cũng như văn hóa vùng miền và văn hóa các quốc gia trên thế giới. Từ ngày còn trẻ cho đến nay, khi đã ở ngưỡng “thất thập cổ lai hy”, dù bộn bề công việc, ông vẫn dành thời gian để nghiên cứu tem. “Mỗi con tem đều có lai lịch và lý do để đất nước đó phát hành nên phải hiểu ngọn ngành thì mới thấy cái hay, cái đẹp của tem. Tôi cũng do mê tem và tìm hiểu về tem nên trí nhớ và sự minh mẫn vẫn còn rất tốt”, ông Kim cười nói vui. Điều lớn nhất mà vị lão thành trong giới tem trăn trở là giới trẻ ngày nay quá ít người chơi tem, ngay cả con cái trong gia đình ông cũng không quan tâm nhiều đến bộ sưu tập có giá trị của cha. “Ngày trước, người chơi tem rất nhiều, điều đó tạo thành một nếp văn hóa rất hay và người ta vẫn sống được, thậm chí là làm giàu nếu biết cách chơi. Ở Trung Quốc hiện nay, chơi tem được xem là một nghề với khoảng hơn 100 triệu người tham gia. Họ có rất nhiều trung tâm thương mại 5-6 tầng lầu chỉ để bán tem như bán hàng điện máy. Tôi cũng không biết làm gì với những bộ tem của mình nếu ngày mai ngã xuống”, ông Kim trầm ngâm.

Phục Lễ