Món quà từ biển

Nghề sò, ốc mỹ nghệ từ lâu đã trở thành kế mưu sinh của nhiều người thợ thủ công ở phố biển. Tháng 9.2018, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu chính thức công nhận nghề sò, ốc mỹ nghệ phường Thắng Tam của thành phố Vũng Tàu là nghề truyền thống. Trải qua nhiều thăng trầm, đây vẫn là một trong những nghề góp phần tô điểm cho du lịch địa phương có vùng biển đẹp này.

Những gian hàng bày bán tặng phẩm lưu niệm dọc các bãi tắm ở Vũng Tàu từ lâu luôn có sự góp mặt của những vật trang trí xinh xắn từ các loại vỏ ốc. Từ chiếc vỏ ốc màu sắc áp vào tai là có thể nghe được tiếng rì rào như sóng biển, đến chiếc chuông gió được kết từ những vỏ sò, hay những món trang sức nhỏ đẹp mắt…, tất cả đều là sản phẩm của biển. Sự đa dạng của sản phẩm mỹ nghệ đặc biệt nếu “điểm danh” dễ có đến hàng trăm chủng loại, mẫu mã. Song theo tiểu thương, mặt hàng này được chia làm 3 loại: sò ốc sơ chế, sò ốc gắn và sò ốc cao cấp. Theo đó, tùy vào nhu cầu mua biếu, tặng hoặc sử dụng cùng “túi tiền” mà du khách có thể lựa chọn nhiều chủng loại.

Thời cực thịnh của loại hàng thủ công đặc biệt này ở Vũng Tàu là vào giai đoạn 1988-1995. Lúc đó, du khách rất thích thú với những sản phẩm được làm từ sò ốc “made in Vũng Tàu”. Bấy giờ đã hình thành cả khu phố bán hàng mỹ nghệ lưu niệm dọc Bãi Trước. Các khách sạn trong thành phố cũng đua nhau trưng tủ bán hàng, trở thành một “phong trào” sản xuất và buôn bán mỹ nghệ rộng rãi trong địa bàn thành phố. Người thợ đã “thăng hoa” những tặng vật từ biển thành những món quà lưu niệm hoặc các vật dụng được dùng trong đời sống hằng ngày như đèn, chuông gió, bình hoa...

Sau nhiều năm, nghề này gặp rất nhiều khó khăn như nguồn nguyên liệu khan hiếm, sự cạnh tranh từ sản phẩm ngoại nhập, sự thay đổi thị hiếu của du khách... Hiện nay, không còn nhiều hộ theo đuổi ngành mỹ nghệ sò ốc ở Vũng Tàu. Tuy có sự giảm sút nhiều về số lượng, song với những cơ sở còn bám trụ với nghề thì chất lượng sản phẩm vẫn được chăm chút. Những thành công của các cơ sở lâu đời ở thành phố biển này thông qua các cuộc thi tay nghề đã chứng minh giá trị của mặt hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống.

Các sản phẩm mỹ nghệ từ vỏ ốc độc đáo tại cơ sở Thanh Thêm

Một trong số ít những cơ sở còn hoạt động là Mỹ nghệ Thanh Thêm. Ngoài một cửa hàng trưng bày và bán sản phẩm trên đường Hoàng Hoa Thám (Vũng Tàu) thì Thanh Thêm có nơi sản xuất chính tại một con hẻm thuộc đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Việc sản xuất ở đây vẫn đều đặn và hằng năm có nhiều sáng tạo để đưa ra thị trường những sản phẩm thủ công đẹp mắt từ vỏ sò, ốc được khách hàng ưa chuộng. Vợ chồng ông Nguyễn Quang Hải và bà Vũ Thị Chức đã bắt đầu khởi nghiệp từ hơn 30 năm trước. Sau nhiều năm không ngừng sáng tạo, ngày nay, thuyền buồm là sản phẩm sản xuất chủ lực của cơ sở, bên cạnh nhiều sản phẩm đa dạng khác. Ông Nguyễn Quang Hải là người thiết kế các mẫu sản phẩm, cũng là người đạt rất nhiều giải thưởng tại địa phương và khu vực khi tham gia triển lãm, dự thi liên quan đến hàng thủ công mỹ nghệ. Hiện nay, những sản phẩm của Thanh Thêm đã có mặt ở nhiều nước, tạo ấn tượng với bạn bè quốc tế. Cơ sở đang có hơn mười thợ chính. Với họ, mỗi sản phẩm mỹ nghệ từ vỏ sò, vỏ ốc là một tác phẩm nghệ thuật, nên đòi hỏi ý tưởng và sự sáng tạo không ngừng. Ðể có thể cho ra đời những sản phẩm đẹp, người thợ phải bỏ rất nhiều công sức. “Du khách thấy sự bóng bẩy của mặt hàng mỹ nghệ từ vỏ sò, vỏ ốc nhưng không thể biết được cái khó nhọc của người thợ thủ công vì vỏ sò, ốc cần được đem ngâm để tẩy sạch mùi hôi. Sau đó, người thợ mới cưa, gọt, mài, tạo hình… Sản phẩm sau khi hoàn thiện được tiếp tục đánh bóng... Tất cả hoàn toàn tự nhiên, không dùng hóa chất ”- bà Chức cho biết. Với những sản phẩm mỹ nghệ như thuyền buồm, bình hoa, đèn ngủ... đòi hỏi sự khéo léo trong việc kết hợp các loại ốc lại với nhau, sao cho thật hài hòa, cân đối. Cũng do vậy, để theo được nghề này, ngoài sự nhẫn nại, tỉ mỉ, người làm còn cần con mắt nghệ thuật. Tất cả các mẫu mã đều phải tự sáng tạo, mày mò và không hề có khuôn mẫu nào để có thể bắt chước. Ðó cùng là lý do khiến các sản phẩm từ vỏ ốc, sò trở nên đặc biệt. Theo lời tâm sự của vợ chồng ông bà chủ Thanh Thêm thì “nếu chỉ vì kế sinh nhai thì đã bỏ nghề từ lâu”, vì “mua vàng thì dễ chứ giờ tìm mua vỏ ốc mới khó”... Ðược biết, vào thời điểm hưng thịnh, cơ sở của ông bà Hải - Chức đã nhận dạy nghề và giải quyết được công việc làm cho nhiều lao động, trong đó có những người có cuộc sống khó khăn và khuyết tật. Nhưng những năm gần đây, người học nghề cũng như theo nghề đã dần thưa vắng vì con đường đầu ra gặp nhiều thách đố...

Ốc mỹ nghệ mà một trong những nghề truyền thống được công nhận ở Vũng Tàu

Niềm đam mê tái tạo, sáng tạo từ những loại vỏ ốc, sò từ biển khơi đã làm nên vẻ đẹp cho du lịch địa phương và mang về nguồn thu nhập cho những người dân miền biển khéo tay, hồn hậu.

Minh Minh