Do ảnh hưởng của quá trình lịch sử và văn hóa, người Việt thường hay bị hạn chế bởi chữ Hiếu và những nỗi sợ. Từ nền văn hóa trọng tình, người Việt thường “cả nể, sợ mất lòng”, và có thói quen ứng xử theo “tôn ti trật tự”; “kính lão đắc thọ”; “kính trên nhường dưới”; “xưng khiêm, hô tôn”. Và do sống theo quan niệm “áo không qua khỏi đầu”; “trứng không khôn hơn vịt”, cho nên người Việt thích ứng xử theo kiểu “Thủ khẩu như bình”; thậm chí có người nghĩ: “Nói cũng vậy, chẳng thay đổi được gì”. Họ mất niềm tin.
Trước thềm Thượng Hội đồng Giám mục 2023, Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã cảnh giác ba chủ nghĩa: “Hình thức, trí thức và bất động”. Còn chúng ta có nguyên tắc để sống và hành động đó là “Thống nhất trong điều chính yếu, tự do trong điều còn nghi ngờ, bác ái trong hết mọi sự”1.
Trong bối cảnh trên, tôi xin chia sẻ “Một thoáng bên thềm Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới 2023”.
 |
Nhận thức
Thượng Hội đồng các Giám mục 2023 có chủ đề “Vì một Giáo hội hiệp hành: hiệp thông, tham gia và sứ vụ”, theo đó:
1. Hiệp hành. Có Chúa Thánh Thần và hội nhập Văn hóa Việt Nam, mọi người cùng đi, nhưng có dẫn đầu. Chúng ta cần lắng nghe Chúa Thánh Thần và lắng nghe nhau: “Anh em đừng dập tắt Thần Khí. Chớ khinh thường ơn nói tiên tri. Hãy cân nhắc mọi sự: điều gì tốt thì giữ lấy”2. Cùng với bốn nguyên tắc lãnh đạo: “Chim đầu đàn và bay theo đàn; rồng rồng theo mẹ; rồng rắn theo nhau và tội qui vu trưởng”.
2. Hiệp thông. Theo mô hình tình yêu thánh thiện Thiên Chúa Ba ngôi. Thánh thiện hôm nay là kết hợp mật thiết thân tình với Chúa, với con người và với môi trường. Hiệp thông với Thiên Chúa: thực hiện giới răn mến Chúa. Mến Chúa với “Ðức tin-cá vị” thì được biến đổi nên giống Chúa: “hiền lành và khiêm nhường”; Hiệp thông với con người là thực hành giới răn yêu người, theo lệnh truyền của Chúa: “Hãy cứ đi và làm như vậy”, được phiên dịch thành “Bác ái-Samari, liên đới trách nhiệm và yêu thương phục vụ”; Hiệp thông với môi trường tự nhiên bằng cách ứng dụng quy luật trật tự tự nhiên của Chúa Thánh Thần là “cân bằng”; Hiệp thông với môi trường xã hội: Thực thi bốn nguyên tắc hòa bình của Ðức Thánh Giáo Hoàng Gioan 23: “Công bằng, bác ái, chân lý và tự do”.
3. Tham gia: Mọi thành phần Dân Chúa đều có quyền và bổn phận tham gia, đồng trách nhiệm. Ðặc biệt là tôn trọng lẫn nhau, lắng nghe nhau cách chân thành. Trước hết là cùng nhau cầu nguyện, lắng nghe Chúa Thánh Thần. Việc lắng nghe này tạo ra niềm tin và không gian thông thoáng, dân chủ, bình đẳng, đối thoại, lắng nghe nhau, hầu dễ dàng chia sẻ những khát vọng về cùng một Hội Thánh Chúa Kitô. Rồi ban thần học giúp phân tích, phân định và góp ý về việc đưa ra các quyết định mục vụ phù hợp hết sức có thể với ý muốn của Thiên Chúa.
3. Sứ vụ Loan báo Tin Mừng là kết tụ của “Mến Chúa - Yêu người” qua con đường truyền giáo mới của Công đồng Vatican II: “Ðối thoại và Hòa giải”. Ðối thoại bằng đời sống “hiền lành và khiêm nhường”; bằng việc làm bác ái-Samari “liên đới trách nhiệm và yêu thương phục vụ”; bằng đức tin-cá vị theo gương Ðức Mẹ cưu mang Chúa Giêsu. Hệ quả là hiệp thông như cành Nho với cây Nho để loan báo Tin Mừng và loan báo Tin Mừng dẫn tới hiệp thông.
Áp dụng
1. Nguyên tắc mục vụ của Giáo hội: “cầu nguyện, hy sinh, tiến hành”. Thành lập “Hội cầu nguyện và hy sinh”, gồm những người nghèo, người đau khổ và người bệnh tật. Họ kết hợp với Chúa Giêsu cứu Giáo hội và thế giới.
2. Phương thức: Hội Giáo dân chầu Thánh Thể 24/24, trực tiếp, hay thiêng liêng. Ngồi thinh lặng trước, hoặc hướng về Thánh Thể để “đón nhận Thánh Thần”. Chức năng của Thánh Thần là “Biến đổi nên thánh, nên đồng hình đồng dạng, nên giống Chúa Giêsu”. Gương Văn hóa Việt Nam có: “Lưỡng Long chầu nguyệt”. Chính nghĩa của Dân tộc Việt Nam là đoàn kết hướng về, chiêm ngắm, yêu mến và khao khát, ước nguyện trở nên “Nhân ái và Ðạo đức”.
3. Biệt tôn Ðức Mẹ, lần hạt Mân côi, sống theo gương và theo sứ điệp Fatima của Ðức Mẹ.
4. Yêu mến Giáo hội. Công đồng đã khẳng định “Càng yêu mến Giáo hội càng có Chúa Thánh Thần”.
5. Caritas Việt Nam, cấp giáo phận thực thi và thúc đẩy người người, nhà nhà thực thi bác ái.
6. Tiến hành. Theo văn hóa lãnh đạo Việt Nam: Hiệp hành có người lãnh đạo. Như Dân Chúa có Môise; Giáo hội có Chúa Giêsu và các Tông đồ. Ðơn vị căn bản của Giáo hội là Giáo hội tại gia, có gia trưởng. Giáo xứ, có Cha xứ. Giáo hội tham gia có Hàng Giáo phẩm. Áp dụng Giáo hội tại gia, người đứng đầu gia đình kính mời ông bà nói trước rồi gia trưởng, đến mẹ, anh cả, sau cùng các em. Kể cả những đứa con hoang đàng, chống đối. Giáo hội tham gia cũng tương tự: Hàng giáo phẩm cựu, hàng giáo phẩm đương nhiệm. Liên tu sĩ cựu, liên tu sĩ đương nhiệm. Rồi đến giới trí thức nhân tài, các Ðại chủng viện, tu viện, các Học viện, giáo sư, giới lao động, người nghèo, đau khổ, bệnh tật, liên tôn. Ðến những người xa cách và không thích giáo hội. Rồi đến nhóm xã hội, các thể chế chính trị, văn hóa, kinh tế, tài chính, lao động, công đoàn và hiệp hội doanh nghiệp, các tổ chức phi chính phủ và xã hội dân sự, các phong trào quần chúng, các nhóm thiểu số, người nghèo và người bị loại trừ, v.v. Sau cùng là Hội đồng mục vụ giáo xứ và tín hữu giáo dân trong giáo xứ. Tất cả đều có thư ký ghi biên bản, người trách nhiệm ký tên. Ban truyền thông Giáo phận sẽ tổng hợp tất cả các youtube, video… của từng thành phần hiệp hành làm phim tài liệu học tập.
7. Thiết lập hai ban: Ban phương pháp luận và ban thần học. Cùng các phương tiện truyền thông: Hộp thư, Email., điện thoại. Văn phòng thường trực, máy ghi âm… Nếu có thể và tùy hoàn cảnh, có trang mạng, Youtube, Video … Ban truyền thông giáo phận phát lên mạng, để mọi thành phần tín hữu giáo dân lắng nghe nhau và học tập. Có Ban phụ trách trả lời, giải đáp thắc mắc.
8. Khi kết thúc việc tổ chức Thượng Hội đồng cấp giáo phận, Ban thư ký tổng hợp tất cả biên bản của các thành phần tín hữu Dân Chúa được đọc lên công khai, minh bạch. Ban thần học biện phân, đúc kết, bổ sung, biểu quyết. Lập biên bản biểu quyết, gởi lên Hội đồng Giám mục cấp quốc gia.
Kết luận
“Rượu mới phải đổ vào bàu da mới; vải mới không thể vá áo cũ”3. Bước vào thời đại dân chủ, sáng tạo cần có mối quan hệ hai chiều - Người dưới và người trên thực sự tôn trọng lẫn nhau - thì mới có trao đổi dân chủ bình đẳng được, thay đổi Giáo hội, góp phần ảnh hưởng đổi thay tới toàn dân tộc trong ngàn năm thứ ba.
Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)
__________________________________________
1 Công đồng, Hiến chế Mục vụ, trang 92
2 1 Tx 5,19-21
3 Lc 5,33-39
Bình luận