Mừng tuổi Chúa một nét văn hóa

Một trong những sinh hoạt cổ truyền không thể thiếu của người Công giáo trong dịp Tết là mừng tuổi Chúa. Từ lâu, ở nhiều họ đạo, nhất là những xứ Nam bộ, mừng tuổi Chúa trở thành truyền thống. Thực hiện bài viết này, chúng tôi rảo qua một số xứ đạo miền Nam để tìm hiểu và lắng nghe chia sẻ của giáo dân về nếp sinh hoạt rất độc đáo.

KÝ ỨC SỐNG ÐỘNG

Tín hữu Công giáo đặt Chúa làm đầu. Kinh 10 điều răn dạy: “Thứ nhất, Thờ phượng một Ðức Chúa Trời và kính mến Người trên hết mọi sự”. Bởi thế, ngày Tết cổ truyền, người người dù hân hoan vui chơi vẫn không quên đến thánh đường chúc tuổi Chúa, cảm tạ hồng ân Ngài. Những đứa con nhà đạo từ bé đã nhen nhóm trong lòng ngọn lửa tin yêu và ký ức tuyệt vời về buổi sáng mùng Một. Hình ảnh ông biện, ông trùm xứ cung kính quỳ lạy trên cung thánh, đọc chúc văn với giọng đầy uy nghi đọng lại ấn tượng cho không ít người. Chị Nguyễn Thị Hồng Anh, 34 tuổi, giáo xứ Mặc Bắc, giáo phận Vĩnh Long hồi tưởng: “Ngày còn nhỏ, chừng 11 - 12 tuổi, mình đi lễ tân niên thường đứng cạnh mẹ. Nghe giọng ông trùm oai phong khi trầm khi bổng làm mình thấy không khí sốt sắng, thiêng liêng lắm ! Bạn bè cùng lứa bình thường vô nhà thờ hay thiếu nghiêm trang, thỉnh thoảng còn đùa cợt qua lại, chẳng hiểu sao giây phút đó đều thin thít, giữ kẽ. Cả ngôi nhà thờ hàng ngàn con người lặng im, hướng về cung thánh”. Ở nhà thờ Mai Phốp, Vĩnh Long cũng vậy, xứ đạo rặt miền Tây này cũng lưu giữ tập tục từ bao đời. Giáo dân đông, xứ quê nhưng có đến hơn 5000 người, do đó, ai muốn ngồi gần bàn thờ phải tranh thủ đi thật sớm, từ tờ mờ sáng. “Dường như chưa năm nào tôi bỏ lễ này, từ khi rước lễ. Dù không được đứng trong đoàn rước do họ đạo có nét riêng là chỉ người lớn, ông biện, đại diện hội đoàn… tham gia, nhưng ở hàng ghế chung, tôi được nghe rõ hơn nội dung bài diễn ngâm và nghĩ suy về từ ngữ, ý tứ. Nhiều câu kinh cổ, từ xưa của Nam bộ đã lâu không sử dụng chợt nghe lại thật thú vị”, anh Bùi Thiên Quốc, thành viên giới trẻ xứ Mai Phốp chia sẻ.

Tại một số giáo xứ, các bạn trẻ và thiếu nhi lại là đội ngũ được đại diện mừng tuổi Chúa. Ngoài đoàn rước gồm các vị đã được tập dượt sẵn, các cha cũng để cho thiếu nhi tham gia. Linh mục Vinhsơn Bùi Tuấn Hiếu, chánh xứ Ông Chưởng, giáo phận Long Xuyên cho biết hằng năm, để chuẩn bị cho nghi thức diễn ra nghiêm trang, thiếu nhi được các nữ tu giúp xứ tập luyện kỹ càng. “Ở vùng Chợ Mới này có những nét văn hóa khá đặc trưng miền khẩn hoang, và “Chúc tuổi Chúa” là một trong số đó. Vì vậy, việc duy trì tập tục cổ xưa là cách giáo dục con cái kế thừa và gia tăng lòng đạo đức”, cha nói. Từng góp chân trong nhóm luyện tập, ca đoàn mừng tuổi Chúa, bà Lê Thị Phương, 50 tuổi, sống tại Cần Thơ kể về thời gian khi còn là thiếu nữ ở xứ quê Ba Trinh, Sóc Trăng sinh hoạt với bạn bè: “Ở quê, hồi 30 năm trước, điều kiện thiếu thốn nhiều thứ. Sân chơi chung nhất chỉ có thể là sinh hoạt nhà đạo như ca đoàn, giúp lễ, chưng bông, văn nghệ mừng Xuân… Ngày cuối năm, chiều chiều, lũ con nít kéo nhau lại nhà dì phước tập mừng tuổi Chúa. Dù sau này trẻ con có sống trong môi trường tiện nghi cũng không hẳn có được ký ức sống động với nhà đạo như thế”. Bây giờ, ở bên gia đình riêng tại nội ô thành phố, bà vẫn duy trì thói quen và lòng sốt mến việc nhà đạo, là thành viên tích cực của giáo xứ.

TRUYỀN THỐNG HAY CÁCH TÂN ?

Ngày nay, trước xu thế hội nhập văn hóa, bao điều mới mẻ cũng tự nhiên đi vào lòng các bạn trẻ. Trong sinh hoạt cộng đoàn, dường như thành phần trẻ kỳ vọng về một sự đổi mới. Nói về chuyện giữ nguyên truyền thống hay pha chút hiện đại vào tổ chức mừng tuổi Chúa, nhiều người thể hiện quan điểm khác nhau. Mang tinh thần người trẻ, anh Bùi Thiên Quốc, xứ Mai Phốp bày tỏ: “Tôi yêu cái truyền thống, vì nó thiêng liêng. Nó đã được gìn giữ và kế thừa. Thật ra nếu theo nhiều xứ khác, quê tôi thêm phần các em thiếu nhi múa, hay dâng hoa… có thể sẽ làm cho không khí sinh động hơn. Nhưng tôi nghĩ cũng không cần thiết lắm, vì ở tình trạng hiện tại tôi được đánh động nhiều hơn”. Cùng chia sẻ này, chị Hồng Anh khẳng định do tính thánh thiêng của nghi thức nên không phải hễ bạn trẻ muốn cách tân là được chấp thuận. Nghi thức tôn giáo chứ không phải buổi ca nhạc nên nếu người trẻ muốn nhảy múa theo phong cách hiện đại, hay thêm trống nhạc hỗn loạn trong lúc nghiêm trang, thiêng liêng thì mất hay. Ở một khía cạnh nào đó, xét về mặt hình thức, tôi nghĩ có thể chỉnh sửa, thêm bớt một ít cho bớt rườm rà. Khâu tổ chức tính toán để có luồng sinh khí mới là thành phần trẻ cùng tham gia vào. Phần diễn ngâm cũng có thể dùng nhiều bài khác nhau, tránh sự lặp lại…, tất nhiên trong chừng mực cho phép và quan trọng là không đánh mất cái hồn, cái cốt cách.

Một số ý kiến khác lại cho rằng, thay vì đoàn rước mặc áo dài cũng có thể thay thế bằng đồng phục của họ đạo, miễn sao trang trọng, lịch sự. Hoặc thay đổi việc người đại diện cầm nến, hoa giả thành hoa tươi, như chia sẻ của anh Lê Quang Ðịnh, quận 10: “Về mặt nội dung tôi nghĩ mình chưa đủ kiến thức cũng như tầm nhìn để bày tỏ xem cách tân hay truyền thống. Miễn sao giữ được nét thánh thiêng, làm cho tín hữu thấy được ý nghĩa của nghi thức. Ở một vài chi tiết nhỏ cần quan tâm là các em thiếu nhi hoặc các cô hiền mẫu khi dâng hoa, mừng tuổi Chúa thay vì cầm nhành hoa giấy, hoa giả thì sao không chọn cành mai vàng? Ðó mới là hoa đầu mùa, hoa thật của tự nhiên!”.

Nhìn chung, theo nhiều người thì, dù hoàn cảnh mỗi xứ đạo và nền nếp riêng, nhưng bởi mừng tuổi Chúa là một hình thức văn hóa truyền thống, về mặt tâm linh thì có giá trị rất thiêng liêng, nên thay đổi hay không, dù chỉ là tiểu tiết trong nghi thức cũng cần được cân nhắc. Nghĩ đến cùng, tổ chức làm sao để tạo được xúc cảm, giáo dân qua đó có thể cầu nguyện, hiểu được ý nghĩa mới là tiêu chí quan trọng. Vì sự thường, với những đứa trẻ lớn lên trong cái nôi đậm chất nhà đạo, nghi thức mừng tuổi Chúa hằng năm mặc nhiên như một ký ức khó phai.

HÙNG LUÂN