Hàng ngàn người đã thiệt mạng ở cả hai phía trong cuộc xung đột đang nổ ra giữa lực lượng Hamas và chính quyền Israel, và những căng thẳng tại Dải Gaza là một “lò lửa” vốn đã cháy âm ỉ suốt thời gian dài và rất phức tạp.
Cuộc tấn công của lực lượng Hamas vào lãnh thổ Israel ngày 7.10, kéo theo chiến dịch trả đũa bằng quân sự và phong tỏa Dải Gaza do Israel đang tiến hành là hậu quả của lịch sử xung đột tranh giành đất đai và quyền độc lập kéo dài nhiều thế kỷ tại vùng đất này.
Trong khoảng 2 thập niên qua, người Palestine ở Dải Gaza gần như bị quên lãng. Vì thế, đối với nhiều người, cuộc tấn công chết chóc của lực lượng Hamas ngày 7.10 đã nhắc nhở Israel, đồng minh Mỹ và thế giới rằng Palestine vẫn luôn hiện hữu.
 |
| Chiến tranh Sáu Ngày |
Ai gây chiến?
Cũng giống như mọi thứ liên quan đến cuộc xung đột hiện tại, câu trả lời tùy thuộc vào người bạn hỏi. Một số người bắt đầu từ thời La Mã cổ đại, lần ngược đến thời Chúa Giêsu. Những người khác có thể chọn lý do về cuộc di dân của người Do Thái vào cuối thế kỷ 19 ở Palestine, khi đó còn là lãnh thổ của Đế quốc Ottoman. Hoặc có người viện dẫn cái gọi là Tuyên bố Balfour của chính phủ Anh năm 1917, với nội dung ủng hộ việc thành lập “quê hương cho dân Do Thái” tại Palestine.
Tuy nhiên, điểm khởi đầu chung được nhiều người nhất trí chính là cuộc bỏ phiếu tại Liên Hiệp Quốc năm 1947, thông qua nghị quyết phân chia vùng đất Palestine thành hai lãnh thổ của người Do Thái và người Ả Rập (nhà nước Palestine). Đây được cho là giải pháp phù hợp theo sau sự phá hủy của các cộng đồng Do Thái ở châu Âu hồi đệ nhị thế chiến.
Không người Palestine lẫn các quốc gia láng giềng Ả Rập nào đồng ý với sự thành lập nhà nước Israel hiện đại vào ngày 14.5.1948, dù Mỹ và Liên Xô lập tức công nhận nhà nước mới. Giao tranh giữa các lực lượng vũ trang Do Thái và người Palestine leo thang cho đến khi các quân đội Ai Cập, Iraq, Jordan và Syria tràn vào Israel, dẫn đến chiến tranh Ả Rập - Israel năm 1948.
 |
| Dải Gaza, ngày 11.10 |
Nhờ vào sự ủng hộ của các quân đội nước ngoài, Israel giành chiến thắng, và lãnh thổ Palestine bị chia thành 3 phần: Israel, Bờ Tây và Dải Gaza. Vì là phe thắng cuộc, nhà nước Do Thái nhận được nhiều phần lãnh thổ hơn so với nghị quyết của LHQ vào năm 1947. Còn Ai Cập và Jordan duy trì được quyền kiểm soát lần lượt Bờ Tây và Dải Gaza cho đến năm 1967.
Dải Gaza là dải đất diện tích 362 km2 dọc theo Địa Trung Hải, bao quanh là Israel và Ai Cập. Dân số tại đây hiện hơn 2 triệu người. Ngày 5.6.1967, Chiến tranh Sáu Ngày bùng nổ giữa Israel và các láng giềng Ả Rập. Do một lần nữa giành chiến thắng, Israel thâu tóm các lãnh thổ Ả Rập của Palestine ở Bờ Tây, Đông Jerusalem, Gaza và bán đảo Sinai, cũng như lãnh thổ Syria ở Cao nguyên Golan.
Chiến tranh Sáu Ngày đã đẩy đa số người Palestine một lần nữa rơi vào vận mệnh trở thành di dân và khởi đầu giai đoạn Israel chiếm đóng các lãnh thổ Palestine.
Những cuộc nổi dậy của người Palestine
Cuộc nổi dậy (Intifada) đầu tiên kéo dài nhiều năm của người Palesinte bắt đầu từ năm 1987 và chấm dứt năm 1993. Thủ tướng Israel lúc đó là ông Yitzhak Rabin và lãnh đạo phong trào Giải phóng Palestine (PLO) Yasir Arafat ký Hiệp ước Oslo, theo đó tuyên bố PLO là đại diện của người Palestine và công nhận Israel “quyền được tồn tại trong hòa bình”, theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Năm 2000, cuộc nổi dậy lần hai bắt đầu và kéo đến năm 2005, cho phép người Palestine giành quyền quyền tự trị ở Bờ Tây và Dải Gaza. Năm 2005, Israel rút khỏi Dải Gaza và di dời các khu định cư khỏi khu vực. Năm sau, lực lượng Hamas giành chiến thắng trong cuộc bầu cử ở Dải Gaza, loại trừ thành công các đại diện của PLO. Năm 2007, Hamas dùng vũ lực kiểm soát Dải Gaza và Israel quyết định áp dụng chiến thuật bao vây, phong tỏa. Người dân ở Dải Gaza trải qua giai đoạn khó khăn vì thiếu thức ăn, nước uống, nhu yếu phẩm, thuốc men và dịch vụ y tế.
Những biện pháp bao vây, phong tỏa trên của Israel đã dẫn đến sự phản đối của nhiều tổ chức nhân đạo trên toàn thế giới về tình trạng mà người Palestine phải chịu đựng. Theo LHQ, 81% dân số ở Gaza sống trong cảnh nghèo khó; bất ổn lương thực đe dọa 63% số dân; tỷ lệ thất nghiệp lên đến 46,6% và họ không tiếp cận được nước sạch lẫn nguồn điện. Những năm sau đó, lực lượng Hamas và Israel tiếp tục giao tranh. LHQ thống kê được khoảng 6.400 người Palestine và 300 người Israel thiệt mạng vì bạo lực kể từ năm 2008, chưa bao gồm số thương vong trong những cuộc xung đột gần đây.
 |
| Thủ tướng Israel lúc đó là ông Yitzhak Rabin và lãnh đạo phong trào Giải phóng Palestine Yasir Arafat ký Hiệp ước Oslo năm 1993 |
Hamas phóng tên lửa về phía Israel, còn Israel cũng giáng đòn trả đũa ác liệt. Israel cũng triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn, bao gồm chiến dịch kéo dài 22 ngày vào năm 2008; chiến dịch 8 ngày vào năm 2012, và chiến dịch 1 tháng, 2 tuần, 4 ngày vào năm 2014.
Những gì đang xảy ra ở Dải Gaza là hậu quả sau gần 2 thập niên cộng đồng quốc tế thờ ơ trước những gì mà hơn 2 triệu người ở Gaza phải chịu đựng trong cuộc khủng hoảng nhân đạo, trong bối cảnh không phận, biên giới trên bộ và trên biển nằm trong vòng vây kiểm soát của Israel. Trong khi đó, các nhiệm kỳ tổng thống Mỹ gần đây lại tập trung sự chú ý vào thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Israel và một số nước như Bahrain, Ma Rốc, hoàn toàn phớt lờ tình trạng ở Dải Gaza.
Tính đến ngày 17.10, ít nhất 3.000 người đã chết ở Dải Gaza, thêm 12.500 người bị thương và các bệnh viện ở khu vực đã tiến vào giai đoạn “thực sự sụp đổ” do cúp điện, thiếu nhiên liệu. Số thương vong bên phía Israel là 1.400 người. Tổng thống Mỹ Joe Biden đến Israel ngày 18.10, và các lãnh đạo phương Tây khác như Thủ tướng Đức Olaf Scholz đến Tel Aviv để ủng hộ chính quyền Israel trong cuộc xung đột hiện tại.
Lịch sử đang chạy theo guồng quay cũ và chưa có dấu hiệu sẽ kết thúc.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận