Khoảng 300 gia đình bị buộc rời khỏi Gardi Sugdub khi hòn đảo nhỏ ngoài khơi bờ bắc Panama này đang đối mặt nguy cơ bị chìm vì nước biển dâng cao do biến đổi khí hậu trên toàn cầu.
Trên hòn đảo nhỏ bé bên ngoài bờ biển Caribe của Panama, khoảng 300 gia đình thu dọn đồ đạc để chuẩn bị cho đợt di cư không hề mong muốn. “Chúng tôi buộc phải bỏ lại ngôi nhà mình sống cả đời”, theo Đài NBC News dẫn lời một người dân nói trong tâm trạng buồn bã.
Khi đảo không còn là nhà
Gardi Sugdub là một trong khoảng 50 hòn đảo có người ở của quần đảo thuộc Guna Yala. Chiều dài hòn đảo là 366m và bề ngang 137m. Nhìn từ trên cao xuống, đảo có hình bầu dục với chi chít nhà cửa bên trên. Nơi này chứng kiến những thế hệ người Guna nối tiếp nhau được sinh ra và sống nhờ vào biển cả, du lịch. Thế nhưng, đã đến lúc họ phải rời đảo và chuyển vào đất liền nhằm bảo vệ mạng sống cũng như tìm kiếm nơi cắm rễ cho thế hệ sau. Cộng đồng bản địa Guna của đảo Gardi Sugdub là một trong 63 cộng đồng đầu tiên dọc theo bờ biển Caribe và Thái Bình Dương, nằm trong danh sách bị buộc phải tái định cư do mực nước biển dự kiến gia tăng trong những thập niên sắp tới.
Càng gần đến ngày phải rời đi, những người Guna luyến tiếc từng hoạt động của đời sống thường nhật trên hòn đảo nhỏ: chèo thuyền, đánh bắt cá, lái mô tô nước… Trẻ nhỏ, một số mặc đồng phục học sinh và những em còn lại trong trang phục cổ truyền gọi là “molas”, cười đùa trong lúc đi dọc theo những con hẻm nhỏ đến trường. “Chúng tôi buồn vì phải bỏ lại đằng sau những ngôi nhà đã sống cả đời, bỏ lại mối quan hệ với biển cả, nơi chúng tôi đánh bắt cá, tắm biển, đón du khách... Thế nhưng, biển đang nhấn chìm hòn đảo từng chút một”, cô gái trẻ tên Nadín Morales, 24 tuổi, cảm thán. Cô đang chuẩn bị cùng gia đình chuyển vào đất liền.
Một quan chức thuộc Bộ quản lý nhà cửa Panama cho biết vẫn có một số người quyết định bám trụ cho đến khi nào không còn an toàn nữa mới rời đi, nhưng chưa rõ con số ấy là bao nhiêu. Giới hữu trách không cưỡng bách họ phải di dời, mà trên tinh thần tự nguyện.
Nạn nhân của biến đổi khí hậu
Mỗi năm, đặc biệt vào mùa gió dữ tháng 11, tháng 12, nước biển ngập đường và tràn vào nhà dân. Biến đổi khí hậu không những gây nên tình trạng nước biển dâng, mà còn là “thủ phạm” khiến các đại dương ấm lên và làm bão tố mạnh hơn trước. Người bản địa Guna đã thử tìm cách gia cố rìa đảo bằng đá, bê tông, san hô; nhưng nước biển vẫn xâm nhập. “Gần đây, tôi chứng kiến biến đổi khí hậu gây nên ảnh hưởng nặng nề. Thủy triều dâng lên ở mức cao chưa từng có, còn cái nóng thì vượt ngưỡng chịu đựng của con người”, cô Morales nói.
Chính quyền tự trị Guna cách đây 2 thập niên từng quyết định cần phải nghĩ đến phương án rời đảo. Tuy nhiên, phương án này không khả thi vì lúc đó đảo còn đông dân. Theo giáo viên Evelio López, 61 tuổi, biến đổi khí hậu buộc giới chức sở tại phải hành động nhanh chóng hơn. Ông có ý định cùng với gia đình đến khu tái định cư do chính quyền xây dựng với kinh phí 12 triệu USD. Khu này bao gồm những ngôi nhà bằng bê tông nằm dọc theo các con đường trải nhựa, và thuộc một phần của tán rừng nhiệt đới, cách cảng biển khoảng 2 cây số. Việc rời đảo “là thách thức lớn lao, do hơn 200 năm văn hóa của chúng tôi bắt nguồn từ biển, vì thế chuyện di dời là điều vô cùng khó khăn”, thầy giáo López nói.
Ông Steven Paton của Viện Smithsonian (Mỹ) nhận định, những gì diễn ra cho hòn đảo là hiệu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu. Những hòn đảo của người Guna chỉ cách mặt nước biển vỏn vẹn nửa mét, và không sớm thì muộn cũng sẽ bị nhấn chìm. Cuộc nghiên cứu gần đây do chính quyền Panama thực hiện, với sự hỗ trợ của các trường đại học trong nước và Tây Ban Nha, đã ước tính đến năm 2050, Panama sẽ mất đi khoảng 2,01% vùng duyên hải vì nước biển dâng. Báo cáo này cũng ước tính Panama mất khoảng 1,2 tỷ USD để di dời 38.000 cư dân vào đất liền trong ngắn hạn và trung hạn.
Thách thức lớn nhất của các cư dân phải tái định cư là làm quen với môi trường và tìm kiếm nguồn sinh kế mới. Và họ không phải là những người cuối cùng lâm vào tình trạng đó.
ĐỊNH NGUYỄN
Bình luận