Tái hiện khuôn mặt lịch sử cách đây 2.000 năm

Việc tái hiện thành công khuôn mặt của một phụ nữ thuộc tộc người Nabataea (Ả Rập cổ đại) đã vén màn bí mật về nền văn minh cổ đại với lãnh thổ nằm ở khoảng giữa Syria và Ả Rập ngày nay.

Cổ thành Hegra nằm ở sa mạc tây bắc bán đảo Ả Rập, không xa Thung lũng AlUla. Trong quá khứ, Hegra từng là một trong những trung tâm giao thương quan trọng của người Nabataea, bộ tộc có thể đến từ miền trung bán đảo Ả Rập và định cư ở khu vực hiện là Petra (Jordan). Sau khi được UNESCO công nhận là di sản thế giới, nơi đây diễn ra dự án đóng vai trò đột phá, trong nỗ lực bắc cầu giữa khoa học và nghệ thuật, để cuối cùng cho phép người hiện đại được ngắm khuôn mặt của một phụ nữ Nabataea lần đầu tiên trong lịch sử.

Nền văn minh Nabataea và cổ thành Hegra

Đến cuối thế kỷ thứ tư Trước Công nguyên (TCN), người Nabataea trở nên giàu có thông qua hoạt động buôn bán nhũ hương, gia vị và những loại hàng hóa xa xỉ. Trong bối cảnh vương quốc ngày càng mở mang bờ cõi, họ thành lập những trung tâm mới về thương mại và văn hóa, định cư ở Hegra (cách Petra khoảng 500km) vào thế kỷ thứ nhất TCN. Nền văn minh độc nhất vô nhị của họ là sự hòa quyện của những yếu tố văn hóa đa dạng, và ngày càng đặc sắc hơn nhờ tiềm lực đến từ khối tài sản khổng lồ mà họ tích tụ thông qua việc giao thương những hàng hóa giá trị cao vào thời đó. Họ tạc thẳng vào những vách sa thạch nhiều phần mộ lộng lẫy, tiếp tục gây bất ngờ cho người hiện đại sau 2.000 năm.

Trong vài năm qua, các nhà khảo cổ học nghiên cứu những phần mộ ở Jabal Ahmar, vùng núi non ở rìa khu dân cư Hegra. Họ quyết định chọn Mộ Hinat, con gái Wahbu, vì nơi đây có nhiều vật liệu trong tình trạng bảo quản tốt, từ xương, da và thậm chí tóc trên hài cốt, đến đồ dệt may, đồ da thuộc, thực vật... Sau khi tiến hành phân tích kỹ hơn hài cốt, họ biết được chủ nhân của ngôi mộ khoảng 40 đến 50 tuổi vào thời điểm qua đời, chiều cao 1,6m và thuộc bậc trung lưu khi còn sống, theo Tạp chí National Geographic.

Bà Laïla Nehmé, Giám đốc dự án khảo cổ Hegra, giải thích: “Người Nabataea khá bí ẩn: chúng tôi biết nhiều về họ ở một số khía cạnh, nhưng cùng lúc lại biết rất ít về những khía cạnh khác, vì bộ tộc này không để lại văn bản hoặc ghi chép nào cho hậu thế. Việc khai quật phần mộ là cơ hội tuyệt vời để biết thêm suy nghĩ của họ về người qua đời, về cái chết…”.

Khuôn mặt được tái hiện thành công

Hinat là ai?

Lẽ tất nhiên chúng ta vẫn chưa thể biết được cụ thể Hinat là ai. Thế nhưng, vào năm 60 hoặc 61 Sau Công nguyên, bà đã khắc lên lối vào của mộ phần chính mình dòng chữ sau đây: “Đây là mộ của Hinat, con gái Wahbu, làm cho bản thân và con cái, hậu duệ mãi muôn đời sau. Và không ai có quyền bán hoặc đưa nó vào cam kết, hoặc viết lên ngôi mộ này một hợp đồng thuê. Và bất kỳ người nào làm chuyện khác ngoài điều trên, phần của người đó sẽ quay ngược về cho người thừa kế hợp pháp. Vào năm thứ 21 của triều đại vua Maliku, Quốc vương của người Nabataea”.

Kết quả phân tích phần mộ cho thấy đây là nơi an nghỉ của đến 80 cá nhân. Tại một khu vực, một quan tài bằng gỗ chứa hài cốt của ít nhất 4 người, một người lớn và 3 trẻ em. Ở những nơi khác, hài cốt, chất liệu vải và da thuộc nằm vương vãi với những chiếc vòng từ chà là. Việc thu thập nhiều thông tin về những vật liệu bên trong ngôi mộ thúc đẩy các nhà nghiên cứu nảy ra ý tưởng chưa từng có. Liệu chúng ta có thể sử dụng những kiến thức hiện có về ngành pháp y và cổ sinh vật học để tái hiện khuôn mặt của một người quá cố được chôn cất bên trong ngôi mộ? Nếu thành công, thế giới có thể biết thêm nhiều điều và dễ hình dung hơn về câu chuyện của Hegra và nền văn minh Nabataea.

Khu vực khai quật Mộ Hinat

Theo LiveScience, để tái hiện khuôn mặt, một đội ngũ chuyên gia đến từ khắp nơi trên thế giới đã tập hợp kiến thức về pháp y và cổ sinh vật học. Họ tiến hành quét ảnh chụp cắt lớp trên máy tính, dựng lên khuôn mặt, kết nối với máy in 3D và sau đó tạo ra mô hình silicone của một phụ nữ với làn da ngăm, mái tóc được giấu một phần bên dưới khăn trùm đầu. “Bà Hinat”được cho là khoảng từ 40 đến 50 tuổi, cao 1,6m, gia đình thuộc tầng lớp trung lưu thời đó.

Tiến sĩ Helen McGauran, nhà quản lý và khảo cổ học của Ủy ban Hoàng gia AlUla, đánh giá cao giá trị của dự án trên đối với thế kỷ 21: “Có những nét chung của nhân loại có thể được nhận diện thông qua câu chuyện của người Nabataea, chẳng hạn nhưsự cởi mở trước thế giới bên ngoài và sự tương tác với những nền văn hóa và cộng đồng khác”. “Chúng ta có thể học hỏi nhiều điều thông qua khuôn mặt 2.000 năm của bà Hinat”, nữ chuyên gia kết luận.

BẠCH LINH