Thảm họa tồi tệ nhất trong một thế kỷ ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria

Hơn 1 tuần trôi qua kể từ khi Syria và Thổ Nhĩ Kỳ bị động đất kép, vẫn còn những phép màu khi lần lượt có thêm người được giải cứu khỏi đống đổ nát, nhưng cánh cửa hy vọng đang nhanh chóng khép lại.

Ngày 6.2, một trận động đất 7,8 độ Richter giáng xuống miền nam và miền trung Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như miền bắc và miền tây Syria. Trong vòng 9 giờ, trận động đất thứ hai tiếp diễn, lần này 7,7 độ Richter, chưa kể hơn 2.100 dư chấn nối tiếp. Ông Hans Kluge, Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại châu Âu (bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ), gọi trận động đất kép vừa qua là “thiên tai tồi tệ nhất” ở khu vực trong vòng 100 năm.

Giữa những đống đổ nát

Tính đến ngày 14.2, số người chết đã gần chạm đến 38.000 người ở cả hai nước và vẫn chưa dừng lại. Trong số này, giới chức Thổ Nhĩ Kỳ xác nhận 31.974 trường hợp tử vong, trong khi hơn 5.800 người thiệt mạng ở Syria, theo Liên Hiệp Quốc và chính phủ Syria. Tổng thống Syria Bashar al-Assad phê chuẩn việc mở thêm hai cửa ngõ biên giới để đoàn xe cứu trợ có thể đi vào nước này từ ngõ Thổ Nhĩ Kỳ, theo Tổng thư ký LHQ António Guterres.

Cùng ngày, thêm vài người được giải cứu sau khoảng 200 giờ kể từ thời điểm trận động đất 7,8 độ Richter ập đến vào rạng sáng 6.2 khi mọi người đang say ngủ. Báo The Guardian đưa tin anh Muhammed Cafer, 18 tuổi, nhờ vẫn có thể động đậy ngón tay nên được phát hiện và đưa khỏi đống gạch vụn trên cáng cứu thương ở Kahramanmaras. Ngay trước khi tìm được anh Caferm hai anh em Muhammed Yeninar, 17 tuổi, và Baki, 21 tuổi, được giải cứu ở nơi khác.

Trong một trường hợp hy hữu, Đài TRT Haber ghi nhận trường hợp một người đàn ông được lôi khỏi phần còn lại của tòa chung cư ở tỉnh Hatay khoảng 203 giờ kể từ khi động đất. Một phụ nữ 26 tuổi, tên Emine Akgul, được tìm thấy sau 201 giờ. Một tin vui khác là thai phụ Isil Ozdemir, 22 tuổi, chuyển dạ và hạ sinh thành công một bé gái. Cô và người thân đã thoát khỏi tòa chung cư trước khi sụp đổ ở tỉnh Hatay. Họ ở trong ô tô khoảng 3-4 ngày trước khi được đưa đến huyện Bodrum thuộc tỉnh Mugla.

Hy vọng tắt dần

Giám đốc WHO tại châu Âu Kluge cảnh báo đến nay vẫn chưa thể biết được phạm vi ảnh hưởng trên thực tế từ trận động đất kép, và việc khôi phục, tái thiết cần đến nỗ lực vô cùng to lớn. WHO đã triển khai ba chuyến bay chở theo thiết bị y tế cho Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, đủ để điều trị 400.000 người. Tổng cộng 19 quốc gia và vùng lãnh thổ đã gởi 22 tổ - đội tham gia chiến dịch lớn nhất trong lịch sử 75 năm tồn tại của tổ chức này.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 14.2 cho biết các nỗ lực cứu hộ đã giải cứu được 8.000 mạng người khỏi những tòa nhà đổ nát. Tuy nhiên, giai đoạn giải cứu đang khép lại và ưu tiên sẽ chuyển sang việc cung cấp nơi ở, thực phẩm, giáo dục, chăm sóc tâm sinh lý của những người sống sót, theo Điều phối viên Cứu trợ Khẩn cấp LHQ Martin Griffiths trong chuyến thăm Aleppo, Syria.

Ở TP Kahramanmaras, đô thị gần tâm chấn nhất với dân số hơn 500.000 người, các tài xế lái xe tải làm việc không nghỉ để đưa thi hài nạn nhân về gia đình, cho phép họ có cơ hội được chôn cất. “Chúng tôi trao trả xác nạn nhân cho thân nhân, và những người còn sống sót ôm chầm lấy chúng tôi”, một tình nguyện viên chia sẻ với Đài Al Jazeera. Một trong những thảm kịch chực chờ người sống sót là không thể an táng người thân hoặc bạn bè vì xác của các nạn nhân vẫn nằm bên dưới các tòa nhà bị sụp đổ. Dọc theo những vùng bị ảnh hưởng, ước tính có hàng chục ngàn nạn nhân vẫn trong tình trạng bị chôn vùi bên dưới những đống đổ nát.

Tại sao hàng ngàn tòa nhà sụp đổ?

Trước tình trạng hàng ngàn tòa nhà sụp đổ, mà theo giới chuyên gia Nhật Bản mô tả là sụm xuống như bánh kếp, đến nay đã có hơn 113 nhà thầu xây dựng bị bắt giữ vì nghi ngờ không thực hiện đúng bản thảo xây dựng. Báo The Mainichi dẫn báo cáo của Đại học Tohoku (Nhật Bản) ước tính các tòa nhà dọc theo chiều dài 300km đã bị sụp đổ - tức gần bằng khoảng cách từ Sài Gòn đến Đà Lạt.

Giáo sư Ryuta Enokida của đại học này chỉ ra tình trạng “sụp đổ như bánh kếp” diễn ra ở nhiều nơi. Điều này có nghĩa là những tầng thấp hơn của các tòa nhà cao trung bình hoặc cao tầng bị sụp xuống trước tiên, kích hoạt hiệu ứng domino và khiến các tầng trên sụp theo phương thẳng đứng, khiến chúng mắc kẹt với nhau như bánh kếp. “Đây là dạng sụp đổ mà chúng tôi muốn tránh nhất vì những người bị mắc kẹt bên trong sẽ không thể thoát ra ngoài”, ông Enokida phân tích.

Thổ Nhĩ Kỳ hiện áp dụng các quy định ngặt nghèo về xây dựng, sau trận động đất ở vùng ngoại ô Istanbul năm 1999 khiến 18.000 người chết. Vấn đề nằm ở chỗ triển khai thực hiện và công đoạn giám sát. Tình trạng “rút ruột” công trình thường xuyên xảy ra, chẳng như nhà thầu bớt xén vật liệu hoặc thay đổi chất lượng kim loại dùng để đổ bê tông. Đó là lý do khiến nhiều tòa nhà nhanh chóng sụp đổ khi động đất xảy ra. Chính quyền Ankara đang truy cứu trách nhiệm những người liên quan.

GIANG VÔ YÊN