Bác sĩ nhi Peter K.Lewis (Canada) đặt tên cho một hội chứng y khoa là “Cinderella” - tên cô bé Lọ Lem bị mẹ kế hành hạ trong truyện cổ tích - nói về tỷ lệ trẻ bị bạo hành cao hơn trong những gia đình có cha/ mẹ tái hôn. Một số nhà tâm lý học tiến hóa giải thích hiện tượng này: Con người, cũng như nhiều loài vật khác, được tạo hóa ban cho thiên chức chăm lo con nhỏ mang bộ gene của mình chứ không phải của người khác. Bởi thế, ngay từ trong mã gene đã thiên vị “máu mủ ruột rà”.
Trong tự nhiên, hành vi “động vật giết con non” (infanticide) có ở nhiều loài: 1/ Gây ra bởi xung đột tình dục, thủ phạm (thường là con đực) sẽ trở thành bạn tình mới của mẹ con non bị giết. 2/ Những con cái trong bầy tranh giành thức ăn, không muốn con mình bị “mất phần” đã trừ khử con của kẻ khác. 3/ Con đực đầu đàn giết con non để loại bỏ đối thủ tiềm năng, cũng là để ép con mẹ giao phối.
Hiện tượng cực đoan này chỉ xuất hiện trong hoàn cảnh sinh tồn khắc nghiệt, thiếu thức ăn, buộc loài vật phải hy sinh vài cá thể yếu đuối hơn.
“Hội chứng Cinderella” của bác sĩ Lewis gây chú ý và thuyết phục được nhiều người nhưng cũng có ý kiến phản bác. Triết gia khoa học Mỹ David J.Buller không đồng tình với lý giải này. Theo ông, không phải lúc nào cũng là lỗi của cha dượng/mẹ kế, còn nhiều nguyên nhân khác dẫn đến bạo hành trẻ: Xuất phát từ chính cha mẹ ruột; lời đàm tiếu từ xã hội, họ hàng; bản thân đứa trẻ quá ngỗ nghịch, bất trị… Hơn nữa, nếu cứ đổ lỗi cho mã gene và bản năng thì con người khác gì con vật?
 |
Nhiều câu chuyện Lọ Lem, Tấm Cám thời nay không như truyện cổ tích.
- Hai chị em nọ sinh trưởng trong một gia đình bất hòa, có người mẹ tính tình thất thường, đỏng đảnh, ích kỷ. Khi người chồng chịu hết nổi phải chia tay, bà còn gọi điện khoe với bạn bè: “Tui được tự do rồi!”.
Từ ngày mẹ “sang ngang”, hai chị em dần quen với cuộc sống mới bên cạnh ông bà nội và cha. Vốn vắng tình mẫu tử đã lâu nên họ không quá buồn. Sau đó người cha tái hôn. Ban đầu, hai đứa con chồng còn ngần ngại nhưng dần dần, chính “tập hai” nhân hậu và tâm lý đã khiến họ mở lòng. Từ ngày có mẹ kế, nhà cửa êm ấm hơn, hai chị em được ăn ngon hơn và người cha luôn thấy vui mỗi khi về nhà. Nhờ “nội tướng” giỏi giang, gia đình nhanh chóng phất lên.
Vài năm sau, cô chị kết hôn, được mẹ kế tặng vàng cưới và cả một căn hộ. Vì quá vui, cô em chụp ảnh đưa lên mạng, ngờ đâu mẹ ruột đọc được. Suốt bao năm bỏ bẵng các con (viện cớ “sợ dì ghẻ” để biện hộ cho việc không bao giờ tới thăm chúng), giờ bà nhanh chóng tìm về hỏi han, xin nhường lại căn hộ quà cưới. Hai chị em không đồng ý liền bị chửi “bất hiếu”, “không biết ơn sinh thành của mẹ ruột”. Bà nội ức chế quá, cầm chổi đuổi thẳng kẻ vô tâm, hám của.
- Một nữ doanh nhân là mẹ đơn thân của cậu con trai đang tuổi dậy thì. Chồng cũ chẳng thèm quan tâm, chu cấp gì cho con trai, thành ra chị vừa kiếm tiền vừa dạy dỗ con. Cậu bé thiếu thốn tình cảm trở nên khép kín, ngại giao tiếp, nghiện thuốc lá ở tuổi 13 vào “khúc ngoặt” mẹ bị mắc cảnh nợ nần và có nguy cơ phá sản. Đúng lúc hai mẹ con chênh vênh nhất, một đối tác làm ăn ra tay giúp đỡ không đòi báo đáp. Nhờ người đàn ông hào sảng đó, chị vực dậy việc kinh doanh, trả hết nợ; con trai được ông chỉ dạy, động viên, tạo điều kiện du học. Không còn nghiện thuốc lá và trầm cảm, cậu trở thành chàng trai thông minh, giỏi giang, ngầm coi ông như một người cha và hàm ơn sâu sắc.
Khi hai mẹ con gặt hái được thành công, người cha ruột có vợ con đề huề bỗng tìm đến giảng đạo lý: “Giờ con phải có trách nhiệm dìu dắt các em con!”
Quả thật, không phải đứa trẻ nào cũng có nguy cơ thành cô Tấm, cô Lọ Lem; càng không phải cha dượng, mẹ kế nào cũng là “dì ghẻ” độc ác.
**
Người trẻ lãng mạn thường ca ngợi tình yêu vượt lên trên giai cấp, chủng tộc, định kiến và thù hận. Vậy người trưởng thành có nên ca ngợi những thâm tình vượt lên trên máu mủ ruột thịt - một tình thân không dựa trên huyết thống?
Nhờ có tình yêu thương gắn bó vô điều kiện ấy, cuộc sống mới trở nên bao la và đầy ý nghĩa, như triết gia F. Nietzsche nói: “Chúng ta yêu cuộc sống, không phải bởi vì ta quen sống mà bởi vì ta quen yêu thương”.
Ths-Bs LAN HẢI
Bình luận