Bài học khiêm nhường của Chúa Giêsu

Đức tính nền tảng của người môn đệ Chúa Giêsu là sống khiêm nhường. Chúa đã dạy: “Anh em hãy học với tôi, vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường” (Mt 11,29). Khiêm nhường là một nhân đức Kitô giáo, và là giá trị nhân bản đã được đề cao trong nhiều nền văn hóa, trong đó có truyền thống Việt Nam.

Khiêm tốn, khiêm nhường trong nền văn hóa Việt

Theo nghĩa chữ Hán Việt, “khiêm” là hạ mình xuống; “tốn” là lui lại phía sau, “nhường” là để cho người khác được hưởng những quyền lợi mà mình đang hưởng hoặc đáng được hưởng. Vì thế, khiêm tốn hay khiêm nhường có cùng một nghĩa. Trong từ điển tiếng Việt, người ta phân biệt: “khiêm tốn là có ý thức và thái độ đúng mức trong việc đánh giá bản thân, không tự đề cao, không kiêu căng, tự phụ”; còn “khiêm nhường là khiêm tốn và nhường nhịn trong quan hệ đối xử, không khoe khoang, không tranh giành” (x. Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt 2013, NXB Vietlex, mục từ khiêm tốn, khiêm nhường, tr. 645).

Khiêm tốn không đồng nghĩa với tự ti hay nhu nhược. Đó là khả năng nhìn nhận đúng sự thật về bản thân: thấy rõ điểm mạnh để phát huy, nhận ra giới hạn để tránh kiêu ngạo. Người khiêm tốn không che giấu khuyết điểm, cũng không phô trương thành tích, mà biết nhường nhịn, tôn trọng và hợp tác với người khác.

Trong truyền thống văn hóa phương Đông, cha ông ta đã nhắc nhở con cháu coi trọng đức tính khiêm nhường, khiêm tốn, như “Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu”,  “Thắng không kiêu, bại không nản”…

Tuy vậy, trong ngôn ngữ thường ngày, chữ “khiêm tốn” đôi khi lại bị dùng để chỉ sự ít ỏi, hạn chế, chẳng hạn “đời sống kinh tế còn khiêm tốn”, “chiều cao của học sinh Việt Nam còn khiêm tốn”… Điều này dễ khiến nhiều người, nhất là giới trẻ, hiểu sai ý nghĩa của từ ngữ,  nên không còn ý thức coi đó là một đức tính cần thiết.

Thực tế, khiêm tốn chính là sức mạnh thầm lặng giúp con người trưởng thành. Người khiêm tốn biết lắng nghe, học hỏi, và nhờ đó tiến bộ bền vững hơn. Trong một xã hội cạnh tranh, khiêm tốn giúp ta giữ được sự quân bình, tránh kiêu ngạo, đồng thời mở ra con đường hợp tác và gắn kết với tha nhân.

Khiêm tốn không làm ta yếu đi, trái lại, nó là điểm tựa vững chắc để mỗi người sống đúng giá trị, góp phần xây dựng một cộng đồng nhân ái và công bằng hơn.

Bài học khiêm nhường

Chúa Giêsu nhận thấy không ai nhường ai trong bữa tiệc cuộc đời, ai cũng muốn chọn cỗ nhất (x. Lc 14,7-14). Tại sao? Tại vì ngồi ở cỗ nhất là được ngồi chung với những người có địa vị cao, có nhiều đồ ăn thức uống ngon hơn cỗ dưới.

Đức Giêsu mời gọi con người vượt lên trên các tham vọng chiếm hữu, bỏ đi các mặc cảm tự tôn, tự ti để sống khiêm tốn. Người đề nghị khi vào dự bữa tiệc cuộc đời, hãy ngồi vào chỗ cuối, để ông chủ tiệc đến nói với ta rằng: “Xin mời bạn lên trên cho”. Lúc bấy giờ ta sẽ hãnh diện với khách đồng bàn. Nhưng ông chủ bữa tiệc cuộc đời là ai?

Đó là chính Thiên Chúa vì Ngài là nguồn của mọi giá trị ta đang có: sự sống, tình yêu, hạnh phúc, khôn ngoan, quyền lực và chân thiện mỹ. Ngài là Đấng Tạo hóa dựng nên muôn loài và toàn thể vũ trụ, hữu hình cũng như vô hình. Vì thế, sách Huấn Ca (x. Hc 3,17-29) khuyên: “Càng làm lớn, con càng phải tự hạ, như thế, con sẽ được đẹp lòng Đức Chúa”. Trong mối tương quan nền tảng với Chúa, mỗi người cần khiêm tốn để được Chúa nâng lên: “Vì phàm ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên” (Lc 14,11).

Chúa yêu thương nên đã tạo thành ta từ hư không. Vậy trước mặt Chúa, tất cả mọi cái ta có đều bởi Ngài, được Ngài cho không. Trước một Thiên Chúa vô cùng cao quý, tốt lành, đẹp đẽ, khôn ngoan, thánh thiện, ta chỉ là thụ tạo thấp hèn, tội lỗi, nên không thể tự mãn về những gì mình đang có, coi những thứ đó là do chính công sức, tài năng mình làm nên.

Hơn nữa, trong tương quan với tha nhân, cũng phải khiêm tốn nhìn nhận rằng: những thứ mà mình đang hãnh diện như kiến thức, tài năng, bằng cấp, tài sản, sắc đẹp… đều không phải tự thân làm nên, mà có sự đóng góp của rất nhiều người trong suốt dòng lịch sử nhân loại. Vì thế, đừng quá tự mãn về chúng và đòi quyền sở hữu khắt khe, trái lại phải biết quảng đại sẻ chia cho những người thấp kém và yếu thế trong xã hội.

Chúa Giêsu mời gọi sống khiêm nhường thật lòng như Người để khám phá ra sự thật về mình, từ đó mới quảng đại trong việc đối xử với người khác. Người là Thiên Chúa vô cùng cao sang, với quyền năng và kiến thức vô tận, nhưng Người đã tự nguyện trở thành một người bị giới hạn trong không gian và thời gian như ta. Người còn hạ mình xuống thấp hơn là trở thành một người bị loại bỏ, bị đóng đinh và chết nhục nhã trên thập giá để cứu độ loài người và hòa giải muôn loài với Chúa Cha. Chính nhờ thái độ khiêm tốn của Người mà tất cả được nâng lên để trở thành con cái Thiên Chúa. Nếu hạ mình xuống như Đức Giêsu thì ông chủ bữa tiệc cuộc đời là Chúa Cha chắc chắn nhìn thấu và ban tặng cho ta tất cả vinh quang, danh dự… mà Ngài đã dành cho Con của mình.

Khi biết mình và hiểu người như thế, thì trong bữa tiệc cuộc đời, ta mới sẵn lòng chia sẻ cho người khác những ân huệ Chúa ban, giống như ông chủ mời các người nghèo khó, tàn tật vào dự tiệc. Thật ra, mỗi người bước vào đời với đôi bàn tay trắng thì ra khỏi cuộc đời vẫn trắng đôi tay! Nhưng cái giữ lại được chính là tình yêu và phần thưởng của Chúa trong cuộc sống vĩnh hằng, đó là “dự hội vui với muôn vàn thiên sứ, giữa các con đầu lòng của Thiên Chúa, với linh hồn những người công chính” như thánh Phaolô đã diễn tả (x. Do Thái 12,18-24).

Ôn lại bài học khiêm nhường của Chúa Giêsu, chúng ta hãy noi gương Mẹ Thánh Maria, Đấng đã xưng mình là “Nữ tỳ của Thiên Chúa”, để biết nhìn nhận đúng về bản thân và sống quảng đại với mọi người, mọi loài.

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn