Trong đời sống tín hữu, mỗi người thường bị giằng co giữa cách sống tuân giữ thật kỹ luật lệ để an tâm và cách sống theo tinh thần tự do của con cái Chúa để thể hiện tình yêu thương. Nhưng hành trình sống theo tinh thần tự do đôi khi lại khiến họ cảm thấy chông chênh, vì tự do luôn đi kèm với trách nhiệm phân định đầy cam go. Vì thế, nhiều người không biết nên chọn thế nào cho đúng ý Chúa.
Cách sống an toàn bằng việc giữ luật
Là con người yếu đuối, nhân loại thường bị những tham vọng dục vọng chi phối, bị ma quỷ cám dỗ, nên rất cần các luật lệ quy định rõ ràng, không để cho mình chiều theo tham vọng, dục vọng, cũng như giúp mình đủ khôn ngoan để khám phá ra mưu chước quỷ ma. Ví dụ người tín hữu cố gắng đi dự lễ ngày Chúa nhật để giữ trọn luật Chúa, thay vì vui chơi, ăn nhậu trong ngày nghỉ. Vì thế, cộng đồng xã hội nào cũng đặt ra luật lệ để bảo đảm cho sinh hoạt chung được ổn định, hài hòa.
Ngày nay, hầu như tất cả các quốc gia văn minh đều có hiến pháp như là bộ luật nền tảng, rồi căn cứ vào đó để xây dựng những bộ luật thấp hơn, chi tiết hơn về các lĩnh vực khác nhau, như dân sự, hình sự, thương mại, giao thông… Giáo hội Công giáo là một cộng đồng lớn nên cũng phải có những bộ luật quy định rõ ràng.
Cách đây khoảng 5.000 năm, các dân tộc kém văn minh tôn thờ các sức mạnh tự nhiên như thú vật, núi sông, gió bão, mặt trời, trăng sao…; còn các dân tộc văn minh như Hy Lạp, La Mã tưởng tượng ra các thần linh như thần tình yêu, thần thi ca, thần văn chương, thần chiến tranh, thần chết... để tôn thờ. Riêng dân Do Thái được Thiên Chúa mạc khải để biết tôn thờ Chúa là Đấng Tạo Hóa và là nguồn mọi hiện hữu. Rồi qua “ông Môsê và các tiên tri”, Chúa đã mạc khải cho họ “Mười Điều Răn” và cách quản trị đất nước bằng các luật lệ khác. Bộ luật Do Thái gồm 613 điều khoản, trong đó có 365 điều cấm và 248 điều phải làm.
Chúa Giêsu nói với người Do Thái cũng như với tín hữu ngày nay rằng: “Người đến không phải để bãi bỏ luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ, nhưng là để kiện toàn” (Mt 5,17). Người đã kiện toàn bằng Tám Mối Phúc Thật và những luật lệ khác trong Thánh Kinh Tân Ước. Dựa theo đó, Giáo hội Công giáo làm ra các luật lệ theo từng thời kỳ của lịch sử. Bộ luật gần nhất của Giáo hội được công bố năm 1983, có 1.752 điều khoản. Các vị mục tử căn cứ vào đó để giúp đoàn chiên sống ổn định và phát triển. Vì thế, người tín hữu tuân giữ luật lệ và dựa vào tiêu chuẩn đó để xác định đời sống đạo đức.
Đức Giêsu nhắc nhở “phải giữ từng chấm, từng phết” trong bộ luật, nghĩa là giữ luật cặn kẽ và chi tiết. Nhưng cách sống này lại có thể dẫn người ta đến thái độ câu nệ vào hình thức của lề luật, mà không quan tâm đến tự do, tình yêu và lòng thương xót. Vì thế, Người mới nói thêm rằng: “Nếu anh em không ăn ở công chính hơn các kinh sư và người Pharisêu, thì sẽ chẳng được vào Nước Trời” (Mt 5,20).
Tinh thần tự do để yêu thương
Chúa Giêsu mời gọi mỗi người không phải chỉ giữ kỹ luật lệ như các luật sĩ và người biệt phái, mà còn phải sống công chính hơn họ, bởi vì tất cả đều là công dân Nước Trời. Vậy người Kitô hữu giữ luật với tinh thần nào?
Tám Mối Phúc như là bản hiến pháp mới của Nước Trời. Chúa Giêsu tóm tắt tất cả luật lệ của Cựu Ước vào trong một giới răn duy nhất: “Mến Chúa hết lòng, hết sức, hết linh hồn và yêu tha nhân như chính mình” (x. Mt 22,34-40; Mc 12,28-34; Lc 10,25-28). Như thế, toàn thể bộ luật chỉ quy về một điểm duy nhất là tình yêu.
Rồi bộ luật mới của Tân Ước được Người kiện toàn lại nâng tình yêu đó lên một tầng cao mới: đó là như tình yêu của Chúa Giêsu: “Anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (x. Ga 13,34;15,12).Vì thế, người môn đệ cần nhìn vào Người và yêu thương như Người thì mới có thể giữ trọn được bộ luật này. Thánh Gioan cũng nhắc nhở: “Thiên Chúa là tình yêu và ai ở trong tình yêu là ở trong Thiên Chúa và Thiên Chúa ở trong người ấy” (x. 1Ga 4,7-8. 16), còn thánh Phaolô xác nhận: “Ai yêu thương là giữ trọn lề luật” (x. Rm 13,8.10). Vì vậy, yêu thương như Chúa Giêsu là tinh thần của toàn thể lề luật. Chỉ khi yêu thương, ta mới trở thành con người tự do: tự do để chọn hành động và chọn cả cách thế hành động để biểu lộ tình yêu.
Sách Huấn Ca diễn tả tự do đó: “Nếu con muốn thì hãy giữ các điều răn mà trung tín làm điều đẹp ý Người. Trước mặt con người là cửa sinh, cửa tử, ai thích gì, sẽ được cái đó… Thiên Chúa để mắt nhìn xem những ai kính sợ Người, và biết rõ tất cả những gì người ta thực hiện” (x. Hc 15,15-20). Khi hiểu được tinh thần của luật mới là tình yêu, người tín hữu không còn câu nệ vào những chữ nghĩa của lề luật, để ép mình hay bắt người khác phải giữ kỹ từng chi tiết. Thay vào đó, mỗi người sẽ mở rộng tâm trí để suy đoán, phân định các đòi hỏi của tình yêu trong từng trường hợp cụ thể của đời sống mà không cần quan tâm đến lời phẩm bình của người khác, vì “Thiên Chúa biết rõ tất cả những gì người ta thực hiện”.
Ví dụ, nhiều tín hữu vẫn xưng tội “bỏ dự lễ Chúa nhật”. Hỏi ra mới biết là họ phải tiếp khách đột xuất hoặc giúp người bị đau ốm… Họ chưa hiểu rằng mình có thể làm các việc đó với tất cả tình yêu và dâng lên Chúa như thánh lễ của đời sống. Đấy là tinh thần tự do để yêu thương giống như Chúa Giêsu đã thay điều răn III “Giữ ngày Sabbat” bằng mối phúc “Phúc cho những ai đau buồn”. Chính Người đã nhiều lần chữa bệnh vào ngày Sabbat, dù biết đó là luật cấm, trong khi Người vẫn giữ việc cầu nguyện, chúc tụng Chúa với cộng đồng. Chỉ khi hành động theo tình yêu như Chúa Giêsu, ta mới xứng đáng là người con tự do của Thiên Chúa: “Chính để chúng ta được tự do mà Đức Kitô đã giải thoát chúng ta” (Gl 5,1).
Muốn thể hiện được sự tự do để yêu thương này, người Kitô hữu rất cần ơn khôn ngoan mà Chúa Thánh Thần ban cho các tín hữu trưởng thành, vì “Thần Khí thấu suốt mọi sự, ngay cả những gì sâu thẳm nơi Thiên Chúa” (x. 1Cr 2,6-10). Nhiều tín hữu vẫn chưa trưởng thành trong tình yêu để hành động theo tự do. Họ sợ tự do sẽ dẫn tới những lạm dụng để sống theo tính xác thịt (x. Gl 5,13-25), nên thích sống công chính theo kiểu giữ luật an toàn hơn là yêu đến cùng của người môn đệ Đức Giêsu.
Cuối cùng, khi hiểu mình là con cái của Cha Trên Trời, mỗi người mới thấy rằng tình yêu như Đức Giêsu không những đòi vượt qua những điều cấm đoán như giết người, ngoại tình, ly dị, thề thốt, mà còn thúc đẩy hành động tích cực để thể hiện tình yêu cho mọi người (x. Mt 5, 17-37). Vì thế, mỗi người cần nhìn lại mình xem mình có thật sự tự do hành động theo tình yêu như Đức Giêsu không? Người đã yêu cho đến chết trên thập giá và sống lại để đem về cho ta tự do của con cái Thiên Chúa (x. Rm 8,21).
Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn
Bình luận