Dạy con biết trách nhiệm

Con trai 8 tuổi của bạn có thói quen bỏ quên đồ đạc, chẳng hạn vứt nón bảo hiểm ở trường sau khi nghe chuông reo tan học, không sắp xếp lại đồ chơi ngăn nắp sau mỗi lần rủ bạn cùng chơi…

Thế là một cảnh tượng thường xuyên diễn ra, phụ huynh buộc phải can thiệp bằng cách dọn dẹp thùng Lego, chạy nhanh vào lớp lấy lại mũ bảo hiểm, và cũng vì thế mà các bậc cha mẹ tự tay vứt đi những cơ hội tuyệt vời để có thể dạy con mình biết trách nhiệm, điều vô cùng quan trọng trong cuộc sống sau này của chúng.

Nhà tâm lý học Niamh Hannan của Ireland cho hay nếu con trẻ không tự trải nghiệm những rắc rối do chúng gây ra bởi hành động quên trước quên sau, đứa bé sẽ không cảm thấy có động lực để thay đổi hành vi lơ đễnh của chính mình. Chẳng hạn, nếu đứa trẻ quên không mang theo áo khoác khi đi xem phim, bé sẽ bị lạnh do nhiệt độ trong rạp chiếu khá thấp, và vài lần như vậy bé sẽ tập được thói quen phải mang áo khoác theo người. Nhiệm vụ của cha mẹ là làm sao nuôi dạy con cái nên người, phải là người trưởng thành sống có trách nhiệm. Do vậy, các bậc phụ huynh cần phải liên tục hướng dẫn cho con mình, ngay từ tuổi bập bẹ nói chuyện, để có trách nhiệm về những thứ thuộc về bản thân và đối với xã hội.

Ở mức căn bản nhất, điều này có nghĩa là trẻ con phải tự mặc quần áo, đánh răng, chải đầu, sắp xếp đồ chơi ngăn nắp, dọn sạch chén đĩa sau khi ăn xong, dọn giường chiếu, tự lấy đồ bẩn trong ba lô và để vào rổ giặt mỗi khi đi học về. Nguyên tắc vàng, theo chuyên gia Hannan, là người lớn không bao giờ làm hộ trẻ con những điều mà chúng có thể tự làm. Cha mẹ không nên lúc nào cũng kiểm soát quá mức, và muốn mọi thứ hoàn thiện nhất. Cần phải có thời gian để một người chưa thành thạo các kỹ năng, công việc để đạt được thao tác nhuần nhuyễn, cũng giống như xây tường thì phải bắt đầu từ những viên gạch đầu tiên.

Bà Hannan giải thích: “Trẻ con cần được hỗ trợ và chỉ dẫn để học những kỹ năng mới. Và bạn cần phải dần dần giao quyền thực hiện cho chúng, ngay cả khi đứa trẻ không thực hiện như bạn muốn. Đứa trẻ làm không đúng chẳng phải là lý do khiến người lớn phải can thiệp và làm hộ chúng”. Điều quan trọng là phải luôn để lại một khoảng hở. Nếu đứa trẻ bước lùi không thực hiệm trách nhiệm của nó, và phụ huynh liên tục bước tới để trám vào khoảng trống đó, con trẻ cảm thấy chẳng cần phải tiến lên phía trước và nhận trách nhiệm để làm gì. Nếu cho phép khoảng hở đó xuất hiện, trẻ học được rằng phải bước lên trước để đảm đương trách nhiệm.

Và trách nhiệm không chỉ dừng lại một vấn đề. Đến độ tuổi phù hợp, trẻ con cần phải được hướng dẫn và khuyến khích để tham gia vào công việc nhà, chẳng hạn sắp xếp đồ đạc vào tủ lạnh mỗi khi mẹ đi chợ về, rửa chén, lau bàn ăn hoặc dẫn chó đi dạo (nếu nhà có điều kiện nuôi thú cưng). Cha mẹ có thể lập bảng “thành tích” để ghi điểm mỗi khi con đảm nhận trách nhiệm mới, và duy trì việc thưởng trong vài tuần để tạo thành thói quen. Cũng có thể sử dụng tiền tiêu vặt để khuyến khích trẻ làm việc nhà, theo chuyên gia Hannan. “Đặt mức thưởng và những điều cần phải làm để có số tiền đó”, bà giải thích. Trên hết, giúp con trẻ biết trách nhiệm chính là dạy kỹ năng sống cho trẻ sau này, cho phép chúng lớn lên thành người lớn có thể tự lo tốt cho bản thân mình và góp phần xây dựng xã hội. Đồng thời, điều đó cũng xây dựng lòng tự tin cho trẻ.

Giang Vô Yên