Những người xây dựng nền văn hóa mới

Giáo hội Việt Nam kính trọng thể Các Thánh Tử đạo Việt Nam. Các ngài là những chứng nhân của Chúa Giêsu Kitô để kiến tạo nền văn hóa mới cho dân tộc Việt Nam, cùng với bao thánh nhân trên toàn thế giới xây dựng nền văn minh Kitô giáo. Chúng ta đang được mời gọi để tiếp tục hoàn thành công trình đó.

Sau hơn 1.000 năm bị các triều đại phương Bắc đô hộ, từ năm 111 TCN đến năm 938, dân tộc ta tuy đã giành được độc lập sau khi Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, nhưng người dân vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của nền văn hóa Trung Hoa. Luân lý xã hội đặt nền tảng trên các mối tương quan chính: vua tôi, cha con, chồng vợ, gọi là tam cương (quân thần, phụ tử, phu phụ), và thêm 2 mối tương quan khác là anh em, bạn hữu, gọi là ngũ luân (huynh đệ, bằng hữu). Xã hội coi trọng người đàn ông, tạo nên sự bất bình đẳng nam nữ, cho phép người đàn ông có nhiều vợ. Còn người phụ nữ phải giữ tam tòng: “ở nhà thì theo cha, lấy chồng thì theo chồng, chồng chết thì theo con”, nên suốt đời sống lệ thuộc vào người khác. Nền giáo dục thì theo cách học từ chương. Xã hội chẳng biết gì đến khoa học và những giá trị mới mẻ, tiến bộ của loài người.

Nhờ những nhà truyền đạo Công giáo ở phương Tây đến Việt Nam từ năm 1533, nhất là các tu sĩ dòng Tên từ năm 1615-1665, dân tộc ta biết đến những giá trị mới mẻ và cao quý của nhân loại vượt lên trên nền văn hóa Trung Hoa. Đó là giá trị về dân chủ, về hôn nhân một vợ một chồng, về bình đẳng nam nữ, về khoa học kỹ thuật, về chữ viết căn cứ vào âm vị để tạo thành chữ Việt thay cho chữ Hán. 

Ý thức dân chủ bắt nguồn từ việc nhận biết có một Đức Chúa Trời là cha chung của muôn loài, nên tất cả đều là anh chị em với nhau. Vì thế, không ai có quyền sinh sát trên người khác. Hơn nữa, Đức Giêsu là Con Một Chúa Trời, là Thiên Tử, mà còn chịu chết trên thập giá để đền tội thay cho mọi người, thì mọi người càng phải thương yêu nhau và dám chết cho nhau. Trong đại gia đình Thiên Chúa, mọi người đều bình đẳng với nhau về giá trị con người, dù họ là nam hay nữ, già hay trẻ, giàu hay nghèo, vua hay dân. Ai nấy đều được tôn trọng, được học hành, làm việc như nhau. Gia đình Công giáo chỉ có một vợ một chồng, không có cảnh “chồng chúa, vợ tôi”, “vợ cả, vợ lẽ”, “con bà, con tôi”, nên trong nhà luôn an vui hạnh phúc và đầy ắp tiếng cười.

Dân Việt thời đó do không hiểu biết nhiều về khoa học, chưa biết giữ vệ sinh, nên nhiều trẻ thơ bị chết yểu, nhiều sản phụ bị chết khi sinh con do bị nhiễm trùng. Hằng ngày, người ta dùng nước ao tù để tắm rửa, ăn uống, nên dễ bị các bệnh ngoài da, tiêu hóa… Nhờ các giáo sĩ Tây Phương dạy các khoa học thường thức nên nhiều người đã biết lọc nước bằng than cát sỏi để dùng, biết nấu nước chín để uống, biết giữ vệ sinh, nên thân thể khỏe mạnh. Tiếc là, các tín hữu Công giáo thời đó, ngay từ thế kỷ XVIII, đã phải trả giá rất đắt cho những giá trị mới mẻ này. Vua chúa thù ghét họ về ý niệm dân chủ. Quan lại và những người được đào tạo theo Nho giáo thù ghét họ vì thứ chữ viết gọi là chữ Quốc ngữ.

Hơn một trăm ngàn người đã bị sát hại trong thế kỷ XVIII và XIX, cùng hàng trăm ngàn người khác phải bỏ tất cả tài sản, trốn vào các vùng đất hoang hóa phương Nam để yên thân giữ đạo, nhờ đó mà mở mang được đất nước. Các tín hữu đã cam lòng chịu chết, chịu khổ cực mà không oán hận, để noi gương Chúa Giêsu xây dựng nền văn hóa mới cho dân tộc Việt Nam.

Đức Giêsu mời gọi chúng ta tiếp tục công trình cứu độ của Người và sẵn sàng đón nhận những thử thách: “Người ta sẽ ra tay bắt và ngược đãi anh em, nộp anh em cho các hội đường và bỏ tù, điệu anh em đến trước mặt vua chúa quan quyền vì danh Thầy. Đó sẽ là cơ hội để anh em làm chứng cho Thầy. Họ sẽ giết một số người trong anh em” (x. Lc 21,12-16).

Vì thế, chúng ta hãy cầu xin Chúa Cha rộng ban Thánh Thần tình yêu và sức mạnh, qua lời chuyển cầu của các thánh Tử đạo Việt Nam, để noi gương các ngài làm chứng cho Đức Giêsu Kitô. Người chính là con đường dẫn đến sự thật và sự sống. Chúng ta quyết tâm xây dựng nền văn hóa Công giáo bằng những hành động cụ thể, để cho mọi người cảm nghiệm được Nước Trời đang ở giữa họ. Nước Trời là nước “tràn đầy sự thật và sự sống, sự thánh thiện và ân sủng, tràn đầy công lý, bình an và tình yêu” (x. Sách lễ Rôma, Kinh Tiền Tụng Lễ Chúa Kitô, Vua Vũ trụ; Cđ. Vat. II, Hiến chế Gaudium et Spes, số 39).

Đó là những giá trị mới mà mọi tín hữu phải thể hiện trong cuộc sống hằng ngày, trong từng tư tưởng, lời nói và hành động. Chỉ có như thế, chúng ta mới xứng đáng là con cháu của các bậc tổ tiên anh hùng là Các Thánh Tử vì đạo tại Việt Nam.

  Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn