Việc tìm kiếm địa điểm tử đạo cũng như nơi chôn cất thánh Phaolô đã giúp thu thập được nhiều tin tức về giai đoạn cuối đời của thánh nhân.
Những người có cơ duyên đặt chân đến thành Rome đều có thể dễ dàng cảm nhận được dấu ấn cổ kính hiện diện khắp nơi. Trên thực tế, sự xuất hiện dày đặc của các công trình Kitô giáo ở Rome là minh chứng rõ nét cho sự trỗi dậy của Giáo hội sơ khai, và tiếp tục phát triển sau gần 2.000 năm. Nổi tiếng nhất trong số này là Đền thờ Thánh Phêrô và thành quốc Vatican. Tuy nhiên, ít được biết đến hơn là những di tích gắn liền với thánh Phaolô, ngài đã tử đạo tại Rome vào thời điểm mà nhiều học giả cho rằng là sau lần thứ hai bị giam cầm, diễn ra sau các sự kiện được ghi trong Sách Công vụ Tông đồ. Trong giai đoạn này, thánh Phaolô truyền giáo tại Tây Ban Nha và đảo Crete.
Lần theo dấu vết
Nhà sử học về Giáo hội hồi thế kỷ thứ ba Eusebius đã viết lại thời gian đó như sau: “Sau khi tự bào chữa, vị tông đồ tiếp tục sứ vụ rao giảng… Khi trở lại thành phố ấy lần thứ hai, [thánh Phaolô] đã chịu tử đạo dưới triều đại Hoàng đế La Mã Nero. Trong lúc bị giam cầm, ngài đã viết thư thứ hai gởi Timothy”. Những lời thể hiện sự trung tín trọn vẹn và tuyệt đối đã được thánh Phaolô ghi lại trong chương 4 của thư thứ hai gởi Timothy (Timôthê): “Còn tôi, tôi sắp phải đổ máu ra làm lễ tế, đã đến giờ tôi phải ra đi. Tôi đã đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững niềm tin”.
Sử gia Eusebius tiếp tục viết rằng vào thời Nero, thánh tông đồ Phaolô đã bị hành quyết ở Rome, và thánh tông đồ Phêrô cũng bị đóng đinh (Eccl Hist. 2.25.5). Cuộc hành hình thánh Phaolô diễn ra vào cuối triều đại Nero, khoảng năm 65-68. Do là công dân La Mã, thánh Phaolô không chịu hình trên thập tự giá như thánh Phêrô. Địa điểm nơi thánh Phaolô bị xử trảm ngày nay được gọi là đan viện Ba Suối Nước (Tre Fontane), hiện do dòng Xitô coi sóc, nằm ở phía nam trung tâm thành Rome thời nay. Con số 3 chỉ thủ cấp của ngài nẩy lên 3 lần trước khi nằm yên, và từ 3 vị trí đó tương truyền đều xuất hiện dòng suối chảy qua. Các ghi chép sớm nhất cho biết thi hài của thánh Phaolô ban đầu được an táng trong phần mộ gia đình của bà Matrona Lucilla, một nữ quý tộc La Mã mộ đạo. Về sau, hài cốt của ngài có thể đã được đưa vào các hầm mộ để đảm bảo an toàn trong thời kỳ hoàng đế Vespasian trị vì.
Gần đan viện này là Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô Ngoại Thành, nơi hiện lưu giữ phần mộ của thánh Phaolô. Năm 2002, các chuyên gia của Vatican đã tiến hành khảo sát khu vực bên dưới bàn thờ chính, nơi được cho là đặt mộ của vị thánh.
Tìm kiếm hài cốt thánh Phaolô
Đầu tiên, đội ngũ các nhà khảo cổ đã đo đạc nhằm tái dựng hình dáng của thánh đường nguyên thủy do Hoàng đế Constantine xây dựng khoảng năm 320. Đến năm 390, Hoàng đế Theodosius ra lệnh mở rộng công trình và đặt hài cốt thánh Phaolô trong một quan tài đá ở trung tâm thánh đường. Các hoàng đế sau đó tiếp tục mở rộng và trang hoàng nhà thờ, biến nơi đây thành công trình lớn và đẹp bậc nhất Rome. Thế nhưng, phần lớn nhà thờ đã bị phá hủy trong một trận hỏa hoạn năm 1823.
Sau khi xác định được bố cục của thánh đường nhỏ ban đầu, một cuộc khai quật thứ hai được tiến hành, lần này bên dưới bàn thờ. Các nhà nghiên cứu đã tìm được chiếc quan tài đá ở tầng của công trình hồi thế kỷ thứ tư. Nhà khảo cổ George Filippi của Bảo tàng Vatican khẳng định: “Chúng tôi biết chắc đó chính là quan tài đá cần tìm, vì chiếc quan tài được gắn liền với lớp nền của thánh đường thời hoàng đế Theodosius”. Một trận động đất năm 433 đã khiến một phần nhà thờ bị sụp đổ, trong khi những đợt trùng tu kế tiếp đã nâng cao mặt sàn, khiến quan tài bị vùi lấp và nằm bên dưới một tấm bia cẩm thạch.
Bàn thờ chính của Vương Cung Thánh Đường Thánh Phaolô Ngoại Thành hiện nay được dựng trên lớp bê tông và đống đổ nát do vụ cháy năm 1823 để lại, vốn đã chôn vùi quan tài và bia mộ bằng đá cẩm thạch. Các cuộc khai quật đã tìm ra tấm bia, bên trên có dòng chữ Latinh: “Paulo Apostolo Mart”, nghĩa là “Thánh tông đồ Phaolô, vị tử đạo”. Các nhà khảo cổ cũng mở một ô cửa nhỏ rộng 70cm và sâu 1m để tiếp cận cạnh bên của quan tài. Trên nắp quan tài, họ phát hiện một lỗ nhỏ cổ xưa, đường kính khoảng 10cm. Theo chuyên gia Filippi, lỗ này từng được người xưa dùng để thả các mảnh vải vào bên trong quan tài, nhằm tạo ra thánh tích.
Qua lỗ khoan, các nhà nghiên cứu lấy được những mảnh xương vụn, và kết quả xác định niên đại bằng đồng vị carbon cho thấy thuộc về một người sống vào thế kỷ thứ nhất hoặc thứ hai. Những phát hiện tại đây cũng trùng hợp với việc công bố những khám phá khác liên quan đến thánh Phaolô tại di tích Hầm mộ Thánh Thecla (môn đồ của thánh Phaolô) ở Rome. Trong quá trình tẩy rửa, các công nhân đã phát hiện một bức bích họa từ thế kỷ thứ tư, được cho là chân dung thánh Phaolô. Đây là hình ảnh cổ xưa nhất của vị tông đồ từng được biết đến.
LING LANG
Bình luận