Có lẽ không chỉ riêng tôi, mà nhiều tín hữu khi đọc Sứ điệp Mùa Chay năm nay của Đức Thánh Cha, sẽ dừng lại suy ngẫm trước lời mời gọi: “Kiêng bớt những lời nói gây tổn thương, đau lòng cho người khác. Hãy bắt đầu giải giới nơi ngôn ngữ (...) từ bỏ lời cay nghiệt, xét đoán vội vàng hay nói xấu người vắng mặt”. Thay vào đó, ngài kêu gọi mỗi người nuôi dưỡng sự hiền hòa từ gia đình đến mạng xã hội, để lời hy vọng thế chỗ cho hận thù.
Tôi đã ngẫm kỹ đoạn này. Phải chăng trong cơn nóng giận hay bản tính ghen ghét, chúng ta quá dễ dàng buông lời miệt thị để thỏa mãn cảm xúc nhất thời, mà quên đi những vết sứt mẻ trong tương quan?
Trong kho tàng Kinh Thánh, tầm quan trọng của ngôn từ luôn được nhấn mạnh như thước đo cốt cách con người: “Xem quả thì biết vườn cây, nghe lời miệng nói biết ngay lòng người” (Hc 27, 6). Sách Châm ngôn nhắc nhở: “Câu đáp dịu dàng khiến cơn giận tiêu tan” (Cn 15,1). Còn thánh Phaolô khuyên nhủ lời nói phải luôn “mặn mà dễ thương” (Cl 4, 6). Những chỉ dẫn ấy cho thấy, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là hoa trái của đời sống đức tin.
Sự gặp gỡ giữa niềm tin Công giáo và văn hóa Việt Nam cũng thật thú vị. Trong văn hóa Việt Nam, thành ngữ “Lời nói đọi máu” là cách diễn đạt đầy sức nặng về hệ quả của ngôn từ. Vậy nên, từ nhỏ đã phải “học ăn, học nói, học gói, học mở”; “lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Lời nói có sức xây dựng, nhưng cũng có thể phá hủy. Một lời động viên đúng lúc có thể nâng đỡ một tâm hồn đang chán nản. Ngược lại, một câu nói thiếu suy nghĩ có thể để lại vết thương kéo dài nhiều năm. Đặc biệt trong thời đại mạng xã hội, khi sự công kích có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt, việc “kiêng bớt lời gây tổn thương” trở thành hình thức chay tịnh thực tế nhất. Nếu chay tịnh truyền thống giúp làm chủ thân xác, thì chay tịnh lời nói giúp ta làm chủ con tim.
Đây chính là cách thực hành bác ái cụ thể mà Giáo hội mời gọi. Thay vì tìm kiếm những việc lớn lao, Kitô hữu có thể bắt đầu bằng việc thay đổi tông giọng tôn trọng hơn trong gia đình, ngưng phê bình thiếu xây dựng trong tập thể, và dừng lại trước khi nhấn nút bình luận công kích trên mạng. Hơn thế nữa, im lặng tự chủ còn bảo vệ chính tâm hồn ta khỏi sự hối tiếc và bất an sau những cơn nóng giận. Chay tịnh lời nói, vì thế, không chỉ đem lại lợi ích cho tha nhân, mà còn là cách bảo vệ sự bình an nội tại. Lời mời gọi của Đức Thánh Cha không chỉ gói gọn trong một mùa phụng vụ, mà chính là định hướng tu đức cho cả một đời người.
Hùng Luân
Bình luận