Chưa bao giờ trong lịch sử, loài người thời đại 4.0 khẩn cấp kêu gọi và ra tay chăm lo bảo vệ môi trường, môi sinh đến vậy: từ rừng đến biển và đáy biển, không khí, nước ngầm, rác... Không chỉ chính quyền mới quan tâm mà các tổ chức phi chính phủ, những tập đoàn kinh tế, các tôn giáo… cũng đã coi bảo vệ môi trường, môi sinh là vấn đề thiết yếu.
Ngày nay, khi phát triển công nghiệp, xã hội tiêu thụ, hoạt động khai thác tài nguyên chạy theo nhu cầu sản xuất và tốc độ tăng dân số, kể cả các hoạt động quốc phòng… đã khiến tổn thương của môi trường môi sinh ngày một lớn lao, tác động trực tiếp và rõ rệt đến các chỉ số phát triển, chất lượng đời sống, đe dọa tương lai các thế hệ kế cận. Tình trạng khói bụi, tiếng ồn phá hủy không gian các đô thị, rác thải tràn ngập, đất cằn oằn mình dưới nắng thiếu cây xanh... đã diễn ra khắp nơi.
 |
Sự chăm chút chú tâm bảo vệ môi trường, môi sinh ngày nay có thể khiến không ít người ngộ nhận rằng đấy là một tiến bộ lớn lao của thời đại mới, song thực ra, đó chỉ là một sự quay về.
Khởi thủy, như ở xứ mình, tổ tiên ông bà chúng ta khi được sống trong môi trường, môi sinh tuyệt vời thời xưa: rừng rậm bao phủ, muông thú cây cối xum xuê, không khí và nguồn nước sạch tự nhiên, mật độ dân cư thưa thớt và không hề có dấu vết của hoạt động công nghiệp, một đời sống thuần phác hòa quyện với thiên nhiên... Và ông bà tổ tiên mình cũng đã nâng niu bảo vệ môi trường sống một cách thiết thực cụ thể, có những ý thức trân quý vẫn lưu truyền âm thầm đến tận ngày nay, giữ gìn trong tập quán sống.
Người xưa sống tựa vào tự nhiên chim trời cá nước, nhưng luôn luôn có thái độ trân trọng biết ơn tự nhiên chứ không tận diệt vì sự sinh tồn của mình: coi chuyện phá rừng, tàn phá sông biển là xấu, kỵ qua quan niệm “nhất phá sơn lâm, nhì đâm hà bá”. Với tổ tiên mình, tự nhiên, rừng biển thiêng liêng huyền bí, không thuần chỉ là môi trường. Vì cuộc sống, sự sinh tồn, lâm thời làm nghề “xấu”, có cơ hội phải thoát, và thái độ luôn biết sự thiêng của rừng, biển. Người xưa tránh đốn cổ thụ, đặt bát hương hay xây miếu thờ ở cội cây lớn lâu năm ở làng; tránh săn bắt tận diệt động vật có mang, cá con… Những cấm kỵ và quan niệm ấy thực đậm đà nhân văn, ngày nay chúng ta phải học tập, ngưỡng mộ.
Người xưa giữ gìn sự sạch sẽ cho môi trường sống từ mái ấm gia đình “nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm”, đến đường làng ngõ xóm. Tỷ lệ rừng tự nhiên bao phủ trùm khắp, vậy mà chỗ ở lúc nào có thể, ông bà tổ tiên mình đều tận dụng không gian trồng trọt, chơi hoa kiểng... Thú chơi cây cảnh tinh tế thanh thoát cũng là một biểu hiện trân quý môi trường sống mang đầy ý nghĩa sâu sắc. Ngày xưa không có chuyện dùng chất nổ xung điện tàn phá sinh vật dưới nước, dùng bẫy keo hay lưới cùng đủ thứ cạm bẫy tinh vi tàn độc tận diệt chim trời, muông thú. Ngày xưa không có chuyện bao ni lông tràn ngập, đụng đâu vứt rác đó. Cuộc sống xưa thuần hậu, như cách hiểu về sống chậm của người trẻ bây giờ. Tổ tiên ông bà mình không lạm dụng nguồn sống từ trời đất: đất cò bay thẳng cánh, lúa đầy đồng nhưng bát cơm đơm không rơi một hạt, rơi một hột cơm cũng nhặt, cơm thừa không bỏ, mọi thứ vén khéo, nâng niu... Mỗi món đồ xài mấy chục hay trăm năm qua nhiều đời, thành kỷ vật gia đình, tiền nhân không biết đến tâm lý sống “mì ăn liền”, vứt ngay dùng ngay như hiện tượng đây đó ở thời chúng ta. Áo hỏng vá khéo dùng tiếp, tận dụng từng chút nhỏ cho cuộc sống cho dù giàu có dư dật đến đâu và coi đó là đạo đức, văn hóa. Con gái nhà gia giáo phải có nếp sống như thế, nếu cẩu thả, hoang phí thì dù nhan sắc “chim sa cá lặn” cũng mất điểm. Lối sống ấy gìn giữ môi trường môi sinh gián tiếp hay trực tiếp, hằn sâu thành văn hóa, thành giáo huấn trong mỗi gia đình.
Thời cũ không có những quy phạm pháp luật, thông tư pháp lệnh… tha thiết kêu gọi và chế tài để bảo vệ môi trường môi sinh như ngày nay, nhưng không thể nói rằng tổ tiên mình không biết bảo vệ môi trường sống! Thực tế ngày nay chúng ta - lớp hậu sinh - phải mướt mồ hôi chạy theo học nếp nghĩ cách làm của tổ tiên mình trong xử thế với môi trường cho các vấn đề hiện đại.
NGUYỄN THÀNH CÔNG
Bình luận