Ðó là họa sĩ Nguyễn Nam Sơn, tên thật là Nguyễn Văn Thọ, sinh năm 1890 tại Hà Nội, thuộc dòng dõi gia thế, là con trai duy nhất của nhà nho Nguyễn Văn Khang (1871-1894), thư ký Phủ Thống Sứ Bắc Kỳ; mẹ là bà Nguyễn Thị Lân (1870-1951), từng được vua Bảo Ðại ngự ban Kim Khánh khắc 4 chữ“Tiết Hạnh Khả Phong”.
Mồ côi cha từ nhỏ, Nam Sơn được mẹ tần tảo nuôi dạy thành tài. Tên Nam Sơn là do thầy dạy chữ Nho đầu đời đặt cho với ước vọng sống lâu hơn cha ông : “Thọ tỷ Nam Sơn”. Hồi nhỏ, ông đã có năng khiếu hội họa, thường tới các đình chùa chiêm ngưỡng những bức tranh hay tác phẩm điêu khắc. Ông lại hay nghiên cứu các họa phẩm Trung Hoa và Nhật Bản nên thấm nhuần phong cách Ðông Phương.
 |
| Chân dung hoạ sĩ Nam Sơn |
10 tuổi ông mới bắt đầu học chữ quốc ngữ tại trường tiểu học Hàng Vôi (Amiral Courbet, nay là trường Nguyễn Du, Hà Nội). Sau khi tốt nghiệp phổ thông trường Bưởi, ông vào làm tại Sở Tài chánh Ðông Dương. Thời gian này, ông thường minh họa sách giáo khoa và các tờ báo. Năm 1923, ông tham gia đấu Xảo tại Hà Nội với 4 tác phẩm: Nhà nho xứ Bắc - Ông già Kim Liên - Cô gái Bắc Kỳ - Tĩnh vật. Tranh của ông được nhiều người chú ý và khen ngợi.
Năm 1925, Nam Sơn cùng với họa sĩ người Pháp Tardieu thành lập trường Cao đẳng Mỹ thuật Ðông Dương. Ông trực tiếp giảng dạy môn Ðồ họa và Trang trí suốt 18 khóa với tư cách là giáo sư chuyên ngành bậc II, có công đào tạo cho đất nước Việt Nam hơn 150 họa sĩ và điêu khắc gia.
Từ tháng 3.1945 cho đến hết năm 1945, ông giữ trọng trách quyền hiệu trưởng trường Cao đẳng Mỹ thuật Ðông Dương. Thời gian đó, Nhật đảo chánh Pháp, các giáo sư Pháp bị bắt hoặc về nước hết (cuối năm 1945, Chính quyền Việt Nam đóng cửa trường và mở lại tại chiến khu Việt Bắc, giao cho Tô Ngọc Vân làm hiệu trưởng).
 |
| Một tác phẩm vẽ trên carton của hoạ sĩ Nam Sơn năm 1941 |
Khi Hội Mỹ thuật Việt Nam được thành lập (1957), họa sĩ Nam Sơn được mời vào ban chấp hành và làm việc tại đây 16 năm cho đến khi qua đời (26.1.1973).
Ông để lại hơn 400 tác phẩm, sáng tác theo khuynh hướng cổ điển châu Âu kết hợp với phong cách Trung Hoa, Nhật Bản.
Năm 1998, tại triển lãm Mùa Xuân Việt Nam ở Paris (Pháp), các tác phẩm của ông trưng bày được thế giới ngưỡng mộ. Trong đó, bức tranh “Chợ gạo bên sông Hồng” được Chính phủ Pháp mua, treo ở Bảo tàng Mỹ thuật Paris.
25 năm sau khi ông qua đời, Hội Mỹ thuật Việt Nam truy tặng ông huy chương “Vì sự nghiệp mỹ thuật”. Ngôi nhà của cố họa sĩ Nam Sơn do chính ông thiết kế ở số 68 đường Nguyễn Du - Hà Nội, được gìn giữ và tu sửa thành nhà lưu niệm, giới nghệ sĩ thường lui tới viếng thăm.
Hiện trong bộ sưu tập tranh tại Nhà Truyền thống TGP TPHCM có lưu giữ một số tác phẩm của Nam Sơn.
LM Giuse Nguyễn Hữu Triết
Trưởng ban Mục vụ Văn hóa TGP.TPHCM
Bình luận