Những dòng sông neo giữa bầu trời Ðông Á

Do tác động của biến đổi khí hậu, một số khu vực của Ðông Á có thể chứng kiến sự xuất hiện của “các dòng sông trên bầu trời”, mang đến lượng mưa kỷ lục trong một thời gian ngắn.

Dựa trên chứng cứ khoa học và thực tế đang diễn ra, cuộc khủng hoảng khí hậu đang gây nên những tác động tàn khốc cho các hệ thống thời tiết trên toàn cầu. Tình trạng biến đổi khí hậu do con người gây ra làm thay đổi nhiệt độ, can thiệp các mô hình gió và hơn thế nữa. Chưa dừng lại ở đó, báo cáo mới dự đoán nếu xu hướng biến đổi khí hậu vẫn tiếp diễn như chiều hướng hiện tại, những vùng đồi núi của khu vực Ðông Á sẽ đối mặt nguy cơ mưa như trút nước trong tương lai.

Nguy cơ “thiên giang” chực chờ

Các nhà khoa học dự đoán mưa lớn sẽ đến từ hiện tượng gọi là “các dòng sông khí quyển”, hay “thiên giang”. Ðây là những hành lang hẹp tập trung hơi nước cô đặc, có thể nhanh chóng gieo rắc lũ lụt khi chúng đập vào những rào cản như một rặng núi. Hậu quả là khu vực này có thể dễ dàng bị ngập lụt trong thời gian ngắn, theo báo cáo đăng trên chuyên san Geophysical Research Letters.

Ðể rút ra kết luận trên, đội ngũ các nhà nghiên cứu của Ðại học Tsukuba (Nhật Bản) xây dựng mô hình điều tra hành vi của các dòng sông khí quyển. Bên cạnh đó, tình trạng mưa quá mức ở Ðông Á cũng được phân tích, dựa trên các tác động khác nhau của biến đổi khí hậu. Họ quyết định mở cuộc điều tra về vấn đề này sau khi Ðông Á trải qua những sự kiện mưa cực đoan vào tháng 7.2018 và tháng 7.2020. “Hung thủ” chính là các dòng sông khí quyển.

Nhóm chuyên gia phát hiện, nếu nhiệt độ tăng lên 4⁰C, tức kịch bản tồi tệ nhất, năng lực phá hoại của các dòng sông khí quyển được nâng cấp, dẫn đến những trận mưa kỷ lục, với mức độ chưa từng có xuyên suốt Ðông Á. Trong khi mô hình chỉ mới tập trung vào Ðông Á, đội ngũ các nhà nghiên cứu cho rằng dự đoán của họ cũng áp dụng được cho các khu vực bao gồm châu Âu và Bắc Mỹ.

Mưa gây lở đất ở Nhật Bản

Dự đoán tương lai

Việc mô phỏng dựa trên các kết quả của biến đổi khí hậu cho phép các nhà khoa học dự báo tác động của nhiều sự kiện thời tiết trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đang gia tăng. Theo mô hình, các cơn mưa ở Ðông Á sẽ xuất hiện ở tần suất thường xuyên và nghiêm trọng hơn trong những thập niên tới. Trong lúc địa cầu tăng nhiệt vì hệ quả không tránh khỏi của xu hướng lạm dụng nhiên liệu hóa thạch và những hành vi có hại cho môi trường, nước sẽ được vận chuyển trong không khí với khối lượng nhiều hơn. Lẽ dĩ nhiên là lượng mưa sẽ tăng mạnh.

“Chúng tôi phát hiện cả tình trạng vận chuyển hơi nước liên quan đến dòng sông khí quyển lẫn lượng mưa có chiều hướng gia tăng ở khu vực các sườn núi phía nam và phía tây của Ðông Á trong điều kiện khí hậu ấm lên”, theo báo cáo. “Các dòng sông khí quyển sẽ mang đến lượng mưa khủng khiếp ở mức độ chưa từng có vì ảnh hưởng của biến đổi khí hậu”, các chuyên gia cảnh báo.

Mưa cực đoan gây lũ lụt

Nói một cách dễ hiểu, những dòng sông khí quyển sẽ lấy độ ẩm của những khu vực ấm hơn và gây mưa ở các vùng lạnh hơn. Luồng chuyển động của chúng phụ thuộc vào những thay đổi về hướng gió và nhiệt độ, hai chỉ số dễ bị tác động bởi tình trạng biến đổi khí hậu. Khi đến những khu vực như Nhật Bản, Ðài Loan, miền đông bắc Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên, các dòng sông khí quyển sẽ tạo ra những cơn mưa phá nhiều kỷ lục. Ða số nước mưa sẽ rơi xuống các sườn phía tây nam của dãy Alps Nhật Bản (Nihon Arupusu) - “bức tường” tự nhiên chia đôi đảo chính Honshu của quốc gia Ðông Á này.

Các nhà khoa học đã vận hành các mô phỏng dựa trên dữ liệu khí tượng thu thập được từ năm 1951 đến 2010, tính toán đến năm 2090 và kết hợp chiều hướng gia tăng nhiệt độ theo các kịch bản cực đoan nhất của biến đổi khí hậu. “Chúng tôi sử dụng các mô phỏng về mô hình tuần hoàn khí quyển toàn cầu với độ phân giải cao, cũng như mô hình khí hậu khu vực”, theo tác giả Yoichi Kamaecủa Ðại học Tsukuba.

Từ lâu, giới khoa học thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu liên quan đến dòng sông khí quyển. Tuy nhiên, đến nay, họ vẫn chưa hiểu rõ liệu các dải hơi nước có thể thay đổi như khí hậu hay không. Tại một số khu vực, lượng mưa tăng mạnh sẽ mang lại ích lợi cho người dân, trong khi ở các nơi khác, những sự kiện thời tiết cực đoan có thể gây ra tình trạng lũ lụt đe dọa cộng đồng địa phương. Ðây là mối liên hệ mới nhất được các chuyên gia Nhật Bản xác lập về tình trạng thay đổi khí hậu và sự gia tăng tần suất các sự kiện cực đoan.

HỒNG HOANG