Nói văn vẻ thì bảo “thấy cảnh nhớ người”; nói thô thiển thì bảo “thấy hoa nhớ gái”.
Đây là chuyện Thôi Hộ 崔護 (cuối thế kỷ 8), nhân tiết thanh minh một mình đi chơi về phía nam đô thành, chợt bắt gặp một nhà trồng đầy hoa đào trong vườn. Anh chàng gõ cửa lấy cớ xin nước uống; một cô gái bước ra mở cổng, rồi mau mắn trở vào bưng nước đến mời khách. Cô gái đẹp giữa những hoa đào đẹp làm nhà thơ ngơ ngẩn. Năm sau, cũng vào tiết thanh minh, Thôi Hộ lại theo đường xưa lối cũ tìm đến vườn đào thì chỉ thấy cửa đóng then cài. Thất vọng, gã đa tình bèn lấy bút mực lúc nào cũng mang sẵn bên người rồi ghi vội lên cánh cửa bốn câu bất hủ:
去 年 今 日 此 門 中
人 面 桃 花 相 映 紅
人 面 不 知 何 處 去
桃 花 依 舊 笑 春 風
 |
| Thôi Hộ viết bài thơ lên cánh cửa |
Khứ niên kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu xuân phong.
Trần Trọng Kim (1883-1953) dịch:
Hôm nay năm ngoái, cửa cài
Hoa đào ánh với mặt người đỏ tươi
Mặt người chẳng biết đâu rồi
Hoa đào còn đó vẫn cười gió đông.
Nguyễn Du (1766-1820) dịch hai câu cuối là:
Trước sau nào thấy bóng người
Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông.
(Truyện Kiều, câu 2747, 2748)
Thôi Hộ liên tưởng hoa đào với gương mặt xinh tươi của thiếu nữ. Nhưng dân Trung Hoa còn ví gương mặt của thiếu nữ đẹp như lớp vỏ trái đào mịn màng ửng chín; nên Trung Hoa gọi là “đào kiểm” 桃臉. Bởi vậy, Nguyễn Gia Thiều (1741-1798) viết “Cung Oán Ngâm Khúc” có câu này:
“Áng đào kiểm đâm bông não chúng”
“Kiểm” là gương mặt (face); người Việt mình không dịch “đào kiểm” là mặt (trái) đào mà gọi là “má đào” nghe rất hay. Nguyễn Du hạ bút viết một câu tuyệt cú:
“Dưới đèn tỏ rạng má đào thêm xuân”
(Truyện Kiều, câu 3142)
“Xuân” này chẳng phải là mùa Xuân mà ẩn ý là gợi dục (erotic; sexy).
Vì “kiểm” là mặt (face) nên dân Trung Hoa gọi Facebook là “kiểm thư” 臉書 (sách mặt); là “kiểm phổ” 臉譜 (phổ là sổ sách); là “diện bạ; diện bộ” 面簿 (diện là mặt; bạ/bộ là sổ sách; học trò có “học bạ”; sổ sách ghi chép về đất đai là “địa bạ; địa bộ”).
Phần đông dân Nam mình vốn lười phát âm cho chuẩn nên quen gọi Facebook là “Phây”, chẳng hề dính dáng gì tới hai chữ “phây phây” có nghĩa là béo tốt.
Huệ Khải
Bình luận