Vũng Tàu và các tên gọi địa danh xưa đến nay (Kỳ 11)

Các xã Hòa Hội, Hòa Bình, Hòa Hưng thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nhập thành xã Hòa Hội thuộc TPHCM.

Năm 1976, khi tỉnh Đồng Nai được thành lập trên cơ sở nhập các tỉnh Phước Tuy, Biên Hòa và Long Khánh trước đó, xã Hòa Hội thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Đồng Nai. Năm 1991, khi tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ra đời, xã Hòa Hội thuộc huyện Xuyên Mộc của tỉnh này.

Hòa Hội cũng là tên một xứ đạo vốn là một họ trực thuộc giáo xứ Văn Côi, với tên gọi là Hòa Hiệp, được hình thành sau cuộc di dời dân cư từ Bàu Lâm sang Bưng Kè năm 1985. Từ tháng 9.1987, khi có cha chánh xứ Văn Côi lui tới chăm sóc mục vụ, đã dựng lên một ngôi nhà nguyện bằng gỗ, lợp tôn. Thánh lễ đầu tiên được cử hành tại đây dịp Giáng Sinh năm 1988. Kể từ đó, một tháng 2 lần lại có thánh lễ. Tháng 5.1989, một cộng đoàn tu sĩ nam Phan Sinh đến lập cư và phụ giúp trong việc phục vụ, chăm sóc giáo họ. Từ lúc này, các hội đoàn được hình thành. Ngày 29.3.1993, Đức cha Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật - Giám mục GP Xuân Lộc lúc bấy giờ (khi chưa tách GP Bà Rịa ra) - đã nâng giáo họ Hòa Hiệp lên thành giáo xứ Hòa Hội.

ntHoaHoi.jpg (773 KB) — *Nhà thờ giáo xứ Hòa Hội*

Các xã Bàu Lâm, Tân Lâm thuộc huyện Xuyên Mộc cũ nhập thành xã Bàu Lâm.

Tên gọi này xuất phát từ đặc điểm địa hình tự nhiên, kết hợp giữa “bàu” (hồ nước tự nhiên, trũng nước) và “lâm” (rừng), mô tả vùng đất từng có nhiều hồ nước nằm trong rừng rậm, đặc trưng của miền Xuyên Mộc trước đây. Bàu Lâm là tên của một ấp thuộc làng Trịnh Ba, tổng Cơ Trạch, tỉnh Bà Rịa vào đầu thế kỷ XIX. Trước đây vùng Bàu Lâm thuộc làng Lâm Xuân, tổng Long Xương, cư dân chủ yếu là đồng bào Châu Ro. Đến 1976, Bàu Lâm là tên một xã thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Đồng Nai. Năm 1991, xã Bàu Lâm thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Các xã Đá Bạc, Nghĩa Thành thuộc huyện Châu Đức cũ nhập thành xã Nghĩa Thành.

Nghĩa Thành là một tên gọi khá mới mẻ, không phải là tên gọi kế thừa từ tên các làng xưa. Xã Nghĩa Thành được thành lập vào tháng 2 năm 1985, trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Suối Nghệ, lúc này thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Nai cũ. Đến năm 1994, xã Nghĩa Thành thuộc huyện Châu Đức mới thành lập, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Hai xã Bình Châu và Hòa Hiệp, huyện Xuyên Mộc cũ giữ nguyên sau sáp nhập.

Bình Châu có nguồn gốc bắt đầu là tên làng được thành lập đầu thế kỷ XX, lúc mới thành lập có tên là làng Cù Mi Hạ thuộc tổng Cơ Trạch, tỉnh Bà Rịa. Đến 1921, đổi tên thành làng Bình Châu. Năm 1956, Bình Châu là xã thuộc quận Xuyên Mộc, tỉnh Phước Tuy. Năm 1991, Bình Châu là xã thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Khu vực Bình Châu nổi tiếng với suối khoáng nóng. Từ năm 1905, người Pháp phát hiện ra dòng suối và gọi là suối khoáng nóng Cù Mi. Sau đổi tên thành Bình Châu.

Bình Châu cũng là tên của một giáo xứ bắt đầu nhen nhóm từ những năm từ 1939-1942, với 14 gia đình Công giáo từ Nam Định (GP Bùi Chu) vào làm ở sở cao su Bình Ba. Năm 1947, bà con cùng một số gia đình khác từ các tỉnh miền Trung, miền Nam đổ về, đã cùng nhau dựng một ngôi nhà nguyện nhỏ bằng gỗ. Đến năm 1954, người dân Bình Châu lại cất lên một ngôi nhà nguyện tại đồn Biên phòng 484 bây giờ và đặt tên là họ Phêrô. Năm 1955, trại định cư Cù Mi được thành lập. Năm 1958, trại định cư và xã Bình Châu được sát nhập làm một, từ đây họ đạo Bình Châu được hình thành, song vào những năm từ 1962-1964, thỉnh thoảng mới có lễ ngày Chúa nhật do linh mục từ giáo xứ Văn Côi - Xuyên Mộc ra cử hành. Từ năm 1965, do chiến tranh, dân chúng tản cư đi khắp các nơi, họ đạo cũng vắng bóng người. Sau năm 1975, một số giáo dân cũ trở về lập nghiệp, xây dựng lại họ đạo của mình. Năm 1986, có quyết định chính thức thành lập giáo họ biệt lập Bình Châu. Đến năm 2006, giáo họ Bình Châu được nâng lên hàng giáo xứ.

Còn Hòa Hiệp là tên một địa danh chưa xác định rõ thời điểm xuất hiện. Ghi nhận sau 1975, Hòa Hiệp là tên một xã trong huyện Xuyên Mộc, thuộc tỉnh Đồng Nai rồi tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (1991).

Thay lời kết:

Bà Rịa - Vũng Tàu là vùng đất địa đầu trong quá trình người Việt tiến xuống phía Nam. Suốt nhiều thời kỳ, miền này đón nhận nhiều lớp dân di cư từ khắp mọi miền đất nước. Có những thời điểm dân số Bà Rịa - Vũng Tàu tăng cơ học rất nhanh, như các năm đầu thế kỷ 20, hoặc vào thời kỳ người Pháp thành lập các đồn điền cao su, thời kỳ ngay sau năm 1954, thời kỳ chính quyền cũ thành lập các dinh điền, thời kỳ ngay sau 1975 và cả trong những năm gần đây. Sự biến động về dân số, lịch sử trong suốt các quá trình lịch sử đã có những ảnh hưởng về văn hóa, xã hội, và ít nhiều ảnh hưởng đến các tên gọi địa danh các vùng đất như đã đề cập qua 12 kỳ báo đã đăng tải.