Con mắt quan phòng trong kinh Cao Ðài

Thiên Nhãn (Mắt Trời) cũng là một biểu tượng đã có rất lâu đời trong thần học và văn hóa Kitô, được thuật ngữ Công giáo gọi là Con Mắt Quan Phòng (the Eye of Providence). Quan 觀 là giám sát, soi xét; Phòng 防 là bảo vệ, che chở, ngăn ngừa, phòng ngự. Tuy chưa thấy thánh giáo Cao Đài nói tới hai chữ Quan Phòng nhưng kinh Cao Đài có một số câu diễn tả đúng ý nghĩa hai chữ QUAN PHÒNG. Chẳng hạn:

1. Ngọc Hoàng Thiên Tôn Bửu Cáo (1926)

Ngọc Hoàng Thiên Tôn Bửu Cáo 玉皇天尊寶誥 vốn là của đạo Lão Trung Hoa, vào năm 1926 được mượn lại làm kinh tụng để cúng tứ thời trong đạo Cao Đài và đọc theo âm Hán Việt. Liên quan tới Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế, bài kinh tụng này có hai câu như sau:

Càn kiện cao minh, vạn loại thiện ác tất kiến.

Huyền phạm quảng đại, nhứt toán họa phước lập phân.

乾健高明, 萬類善惡悉見. / 玄範廣大, 一算禍 福立分.

(Trời vô cùng sáng suốt, thấy biết hết tất cả mọi điều lành dữ của muôn loài vạn vật.

Luật Trời rộng lớn, phân định mau lẹ từng điều họa phước.)

2. Kinh Sám Hối (1925)

Trong năm 1925 tại Sài Gòn, Minh Lý Ðạo được các Ðấng thiêng liêng lần lượt giáng cơ ban Kinh Sám Hối, chủ yếu gồm 444 câu song thất lục bát. Khi mới thành lập nền tảng phổ độ của đạo Cao Ðài (1926), Ðức Chí Tôn dạy các vị tiền khai Đại Đạo đến Minh Lý Đạo thỉnh kinh. Cùng lúc ấy, các tiền bối khai sáng Minh Lý Đạo cũng được Ơn Trên giáng cơ dạy truyền trao đạo Cao Đài một số kinh, trong đó có Kinh Sám Hối. Nói tới Thiên Nhãn hay Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế, Kinh Sám Hối có những câu như sau:

2.1. Câu 33-34:

Trên đầu có bủa giăng Thần Thánh

Xét xem người tánh hạnh dữ hiền.

Nghĩa là từ trên không trung ánh mắt thiêng liêng xuyên suốt khắp mọi góc cạnh cuộc sinh tồn của người đời, phơi bày trọn vẹn từng ý nghĩ, lời nói, hành vi lành hay dữ của kẻ trần gian. Đây quả là một cách diễn tả Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế.

2.2. Câu 187-188:

Tuy là trời đất rộng thinh

Mắt dường sao nháy chiếu minh lòng người.

Nghĩa là trên bầu trời bao la có ánh mắt rất tinh tường, soi xét lòng dạ con người không hề bị cản trở. Đây chính là Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế.

3. Tu Chơn Thiệp Quyết (1930)

Đức Chí Tôn giáng cơ ban kinh này tại thánh thất Rạch Giá (22.4.1930), gồm có: một bài thất ngôn tứ tuyệt; sáu mươi bốn “vé” (tức khổ thơ) song thất lục bát; năm bài thất ngôn bát cú; hai đoạn tản văn. Như vậy, tổng cộng có 2.276 chữ. Trong sáu mươi bốn vé song thất lục bát, có nhiều câu nói tới Thiên Nhãn hay Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế như sau:

3.1. Vé 7, câu 1:

Đời hằng nói “Trời cao có mắt”.

3.2. Vé 19, câu 1-2:

Đừng tưởng chỗ tối tăm chẳng thấy

Chớ tưởng điều phải quấy không soi.

3.3. Vé 20:

Vầng nhựt nguyệt đêm ngày soi xét

Lẽ âm dương hàn nhiệt giao thông

Có câu “thiên địa chí công”

Họa dâm, phước thiện, mảy lông chẳng chừa.

“Chẳng chừa” là chẳng loại trừ, chẳng chừa ra. Hàm ý vé này là Thượng Đế soi xét con người về hành vi, tư tưởng, và lời nói cả ngày lẫn đêm giống như mặt trời và mặt trăng soi chiếu trần gian ban ngày và ban đêm. Trời đất vô cùng công bình; việc ác dù rất nhỏ vẫn không thoát khỏi trừng phạt; việc lành tuy rất nhỏ cũng cứ được ban thưởng.

3.4. Vé 21, câu 1:

Đừng tưởng lấy vải thưa che Thánh.

Người Việt nói: “Đừng hòng lấy vải thưa mà che mắt Thánh”. Trong câu kinh dẫn trên, có thể hiểu “che Thánh” là che đậy, giấu giếm Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế.

3.5. Bài thất ngôn bát cú thứ tư, câu 7-8:

Đừng tưởng Trời cao mà giả dối

Mắt thần như chớp khó phui pha.

“Mắt thần như chớp” nghĩa là con mắt tuyệt đối tinh tường của Thượng Đế sáng tỏ như tia chớp. “Khó phui pha” nghĩa là khó trốn tránh và không thể giấu giếm bất kỳ điều gì.

*

Tạm kết thúc loạt bài về Con Mắt Quan Phòng, xin nói thêm về nhà thờ Thánh Gioan Tẩy Giả xây dựng vào thế kỷ 12, ở làng Saint-Jean-Saverne, huyện Saverne, phía bắc tỉnh Hạ Rhin, vùng Alsace.^([1]) Phía trên Cung Thánh nhà thờ Thánh Gioan Tẩy Giả là một bích họa miêu tả Con Mắt Quan Phòng của Thượng Đế, ngự bên trong một tam giác tượng trưng Thiên Chúa Ba Ngôi; bên ngoài hình tam giác có hào quang bao phủ (ảnh đính kèm).