Ngày bổn mạng (quan thầy), nghi thức rước kiệu thường được cử hành trước thánh lễ theo hình thức của cuộc rước nhập lễ (proscessio). Trước khi cuộc rước bắt đầu, vị chủ tế sẽ đến trước kiệu thánh được trang hoàng lộng lẫy để thực hiện nghi thức làm phép và xông hương, tương tư như lễ Mộc dục hoặc Phụng nghinh trong văn hóa dân gian. Sau khi vị chủ tế đã xông hương kiệu thánh thì cuộc rước bắt đầu. Tùy theo từng nơi và dịp lễ, kiệu thánh có thể được rước một vòng quanh nhà thờ hoặc giáo xứ. Trong một số dịp trọng đại, kiệu còn có thể được cung nghinh từ xứ này sang xứ khác, tạo thành một cuộc rước liên xứ. Trật tự của đoàn rước theo quy định trong Lễ nghi Giám mục (điều số 128) và Quy chế Tổng quát Sách lễ Roma (điều số 120) như sau: đi đầu là người cầm bình hương, kế đến là nhóm cầm thánh giá và đèn chầu (hoặc nến cao), tiếp theo là các thừa tác viên không có chức thánh như đội kèn trống, các hội đoàn, các giới, hội đồng mục vụ… Các nhóm thừa tác viên này thường mang theo cờ hiệu và có đồng phục riêng. Kiệu thánh - trung tâm của cuộc rước - với đội khiêng kiệu đồng phục chỉnh tề, đi trong cung kính ở giữa; sau kiệu là các thừa tác viên có chức thánh, theo thứ tự phó tế, linh mục đồng tế (nếu có), vị chủ tế và các lễ sinh lo việc mở sách, cầm mũ và gậy (nếu chủ tế là giám mục). Cuối cùng là cộng đoàn dân Chúa cùng hiệp thông trong lời ca tiếng hát, bước đi trong trật tự.
Khi đối chiếu giữa cuộc rước kiệu trong dịp lễ bổn mạng (quan thầy) của các giáo xứ và lễ rước thành hoàng truyền thống, có thể nhận thấy nhiều điểm tương đồng, không chỉ về trình tự mà còn ở tính chất phẩm trật và nghi lễ. Từ những điểm giống nhau ấy, ta có thể nhận ra sự tiếp nối của cấu trúc xã hội thần quyền, khi kiệu thánh tượng trưng cho vị thành hoàng hoặc bổn mạng được đặt ở trung tâm của cuộc rước, phía trước là những người có nhiệm vụ (mở đường) nhưng không có chức vị, phía sau là chức trách địa phương, và cuối cùng là dân chúng. Ngoài ra, sự tương đồng còn có thể được tìm thấy nơi các hiện vật được sử dụng, nhất là kiệu thánh. Với từng giáo xứ, họ đạo thì kiệu thánh có thể có hình thức và quy mô khác nhau, nhưng nhìn chung thì phần lớn vẫn sử dụng loại kiệu gỗ kiểu Việt Nam được sơn son thếp vàng. Ngoài các họa tiết trang trí truyền thống thì trên kiệu còn chạm khắc những hình tượng liên quan đến Công giáo như thánh giá, chuỗi Mân Côi, Kitô (christogram - XP)… Ở nhiều nơi, do điều kiện cụ thể của giáo xứ, kiệu thánh có khi làm bằng kim loại hoặc gỗ đơn sơ, ít chạm trổ.
Ngay sau cuộc rước mừng lễ bổn mạng (quan thầy) là một thánh lễ trọng thể, tương tự như lễ đại tế (nhập tịch) của hội làng thuở trước. Chính trong thánh lễ này, hy tế của Đức Kitô lại được cử hành qua Bí tích Thánh Thể - một “đại tế” đích thực khi được nhìn nhận dưới ánh sáng đức tin.
Vào các dịp trọng đại như ngân khánh, kim khánh… giáo xứ, có nơi còn tổ chức thêm phần hội ngay sau thánh lễ. Các giáo xứ thường lên kế hoạch tổ chức văn nghệ, hội chợ ẩm thực, trò chơi dân gian…, nhằm quy tụ cộng đoàn và thắt chặt tình thân trong đời sống đức tin. Đôi khi, phần hội được nối dài bằng hội trại truyền thống diễn ra trong 1-2 ngày tiếp theo, quy tụ đông đảo giới trẻ và các đoàn thể tham gia. Khung cảnh ấy gợi lại phần nào không khí rộn ràng của những hội làng xưa, nơi lễ nghi và sinh hoạt cộng đồng hòa quyện trong một niềm tin chung. Tuy vậy, khác với hội làng giữ vai trò trung tâm của các sinh hoạt làng xã truyền thống, đời sống phụng vụ của người Công giáo trải dài qua nhiều cột mốc lớn trong năm như Giáng Sinh, Phục Sinh…, nên lễ bổn mạng dù được đầu tư tổ chức cũng không thể có quy mô lớn như hội làng thuở trước.
5.3 Nhìn nhận
Các cuộc rước là một thực hành phổ biến trên toàn thế giới, vừa mang tính cộng đồng, vừa thể hiện niềm tin tôn giáo. Từ những đoàn rước long trọng của các nền văn minh cổ đại, đến các lễ rước được cử hành bởi hầu hết các tôn giáo hiện nay, hình thức biểu lộ đức tin này tồn tại một cách vững chắc cùng với nền văn minh của nhân loại. Ở Việt Nam, lễ rước xuất hiện từ rất sớm trong đời sống làng xã truyền thống, và nhanh chóng hòa nhập vào đời sống tâm linh của nhiều tôn giáo khác nhau. Còn trong truyền thống của Giáo hội Công giáo, chúng ta có thể tìm thấy ghi chép về các cuộc rước ở cả Tân Ước lẫn Cựu Ước. Từ sau Công đồng Vatican II, Giáo hội đã chính thức nhìn nhận những hình thức đạo đức bình dân như lễ rước theo tinh thần hội nhập văn hóa. Từ đó có thể thấy, việc người Công giáo Việt Nam cử hành các lễ rước như đã mô tả không chỉ là sự tiếp nối truyền thống dân tộc, mà còn hòa hợp với tiến trình chung của Giáo hội hoàn vũ.
Để một việc đạo đức bình dân như cuộc rước nhập lễ thực sự đem lại nhiều ơn ích thiêng liêng, cần lưu ý các điều sau: Thứ nhất, việc cử hành phải tuân thủ đúng theo hướng dẫn của Giáo hội. Thứ hai, cần tránh việc để lòng sùng kính bình dân vượt trên các bí tích, tránh tập trung quá nhiều vào cuộc rước tôn vinh thánh bổn mạng (quan thầy), mà quên mất tầm quan trọng của thánh lễ với đầy đủ các nghi thức phụng vụ. Thứ ba, cần nhấn mạnh ý nghĩa biểu tượng của cuộc rước như một dấu chỉ về Giáo hội đang trong hành trình cùng với Đức Kitô tiến về Nước Trời, qua đó nuôi dưỡng chiều sâu của đức tin.
KỲ PHONG
Bình luận