LÀNG CHÀI CỔ PHƯỚC HẢI
Thị trấn Phước Hải và xã Phước Hội thuộc huyện Long Đất cũ nhập thành xã Phước Hải mới thuộc TPHCM.
Trong số những làng cá lâu đời ở Bà Rịa - Vũng Tàu có làng cá Phước Hải. Lịch sử hình thành Phước Hải gắn với câu chuyện xảy ra vào khoảng năm 1725-1730, có một người đàn ông tên Trần Văn Mầu ngày đó đến vùng biển này khai phá đất hoang (hiện nay dân Phước Hải tôn ông là Tiền hiền, xây dựng lăng miếu hương khói quanh năm). Hằng ngày ông vào rừng lấy dây về đan thành sợi lưới, rê theo con nước lên xuống để đánh bắt tôm cá. Một số người dân ra biển lấy vỏ sò về nung vôi, thấy ông rê được nhiều, đời sống khá hơn, bèn bỏ nghề cùng ông đan lưới, đánh bắt hải sản, sinh cơ lập nghiệp. Dần dần nơi đây hình thành một xóm, gọi là xóm Lưới Rê. Như vậy, xóm Lưới Rê chính là tên gọi của cách đánh cá ban đầu “dùng lưới để rê cá lại”. Sau này, xóm Lưới Rê được đổi tên thành Hải Chữ (hải là biển; chữ là bờ, bãi). Đầu thời Gia Long, Hải Chữ và Phước Điền sáp nhập chung gọi là Phước Hải thôn. Quá trình tụ cư lập nghiệp trên vùng đất lành cùng với sự phát đạt của nghề cá đã làm cho Phước Hải ngày một trù phú: Ngó lên Đất Đỏ làm cỏ cho quen/ Lưới Rê đi cưới một thiên cá mòi/ Không tin dỡ hộp ra coi/ Rau răm ở dưới cá mòi ở trên. Hiện nay, Phước Hải có hơn 2/3 dân số sống bằng nghề đánh bắt cá.
Về hành chánh, thời Nguyễn, Phước Hải là một làng thuộc tổng Phước Hưng Thượng, huyện Phước An, phủ Phước Tuy, tỉnh Biên Hòa. Đến thời Pháp thuộc, tỉnh Bà Rịa được thành lập, làng Phước Hải lúc này thuộc tổng Phước Hưng Thượng, quận Long Điền, tỉnh Bà Rịa. Năm 1956, tỉnh Phước Tuy thành lập, lúc này Phước Hải là một xã thuộc quận Đất Đỏ, tỉnh Phước Tuy. Năm 1973, quần đảo Trường Sa được sáp nhập vào xã Phước Hải, quận Đất Đỏ, tỉnh Phước Tuy. Sau năm 1975, quận Đất Đỏ và quận Long Điền nhập thành huyện Long Đất, xã Phước Hải thuộc huyện Long Đất. Năm 2003, xã Phước Hải trực thuộc huyện Đất Đỏ mới thành lập; đến năm 2006 thì nâng lên thành thị trấn Phước Hải. Ngày 24.10.2024, khi huyện Long Đất tái lập trên cơ sở nhập huyện Long Điền và huyện Đất Đỏ, thị trấn Phước Hải thuộc huyện Long Đất. Từ 1.7.2025 thì nhập vào TPHCM như đã đề cập ở trên.
Phước Hải cũng là tên một xứ đạo hình thành từ năm 1975, khi một số giáo dân từ các nơi khác tới định cư, lập nghiệp. Lúc này, giáo dân phải đi lễ tại giáo xứ Đất Đỏ cách xa khoảng 7 cây số. Năm 1992, một số người thiện chí đã đứng ra quy tụ các gia đình Công giáo trên địa bàn thành cộng đoàn, mượn tạm nhà dân làm điểm sinh hoạt. Năm 1993, sau khi được phép hoạt động, giáo họ đã mua lại một ngôi nhà để làm nơi cử hành các nghi thức tôn giáo, và ngày 25.12.1998, một ngôi nhà nguyện đã hình thành. Ngày 25.6.1999, giáo điểm Phước Hải chính thức là họ lẻ trực thuộc giáo xứ Đất Đỏ, đến ngày 28.6.2000 thì nâng lên thành giáo họ biệt lập, thuộc hạt Phước Lễ, giáo phận Xuân Lộc. Ngày 15.7.2018, giáo họ biệt lập Phước Hải được nâng lên hàng giáo xứ.
ĐẤT ĐỎ MIỀN ĐÔNG
Thị trấn Đất Đỏ, xã Láng Dài, xã Long Tân, xã Phước Long Thọ thuộc huyện Long Đất cũ nhập thành xã Đất Đỏ mới thuộc TPHCM.
Gia Định thành thông chí có đoạn viết:“Xích Thổ (Đất Đỏ) là đất thuộc 7 xã, thôn, phường: Phước Hòa, Phước An Trung, Phước Lộc Thượng, Phú Thạnh, Long Thới, Long Hòa và Thới Thạnh thuộc tổng Phước Hưng, huyện Phước An. Vùng này sắc đỏ vàng, trồng dâu mè, bắp khoai, đậu xanh tốt, sai, đẹp. Cách Nục Giang nửa ngày đường có dân trấn Thuận Thành sống chung ở đó”.
Theo thống kê, năm 1947 tỉnh Bà Rịa có 4 quận, 49 xã. Trong 4 quận có quận Đất Đỏ gồm 12 xã. Đến 1956, khi tỉnh Phước Tuy thành lập, quận Đất Đỏ ra đời, có quận lỵ là Phước Thọ, gồm 6 xã. Sau năm 1975, quận Đất Đỏ được sáp nhập với quận Long Điền thành huyện Long Đất, tỉnh Đồng Nai; năm 2003, lại chia lại huyện Long Đất thành hai huyện Long Điền và Đất Đỏ, thị trấn Đất Đỏ được thành lập năm 2006, là huyện lỵ của huyện Đất Đỏ; năm 2024, huyện Long Điền và huyện Đất Đỏ nhập lại thành huyện Long Đất, thị trấn Đất Đỏ trở thành huyện lỵ của huyện Long Đất.
Đất Đỏ cũng là tên của một giáo xứ có lịch sử lâu đời ở đất Bà Rịa - Vũng Tàu. Theo đó, cách đây 300 năm, một số tín hữu Công giáo miền Bắc theo dòng người Nam tiến đến đây lập cư, khởi đầu cho việc hình thành họ đạo Đất Đỏ. Tương truyền, trước năm 1861, Đất Đỏ đã có khoảng 1.100 giáo dân, sống tản mác trong 3 làng Phước Tuy, Phước Thạnh và Thạnh Mỹ. Nhà thờ đầu tiên được cha Điền, dòng Phanxicô xây cất từ trước thời vua Gia Long, ngày nay chỉ còn là những tảng đá lớn. Năm 1863, khi cha Hiền đến quản nhiệm, do nhà thờ không còn, nên ngài phải mượn tạm nhà giáo dân để dâng lễ. Năm 1882, thời hai cha Errard và Combalbert quản nhiệm, họ đạo đã dựng được ngôi nhà thờ bằng gỗ. Các cha cũng đã cho xây nhà xứ, một tháp chuông với 3 quả chuông. Khi cha Phaolô Nguyễn Quang Minh phụ trách giáo xứ, nhà thờ đã xuống cấp trầm trọng, nên ngày 13.1.1931, cha đã cùng với giáo dân khởi công xây dựng nhà thờ mới. Nhà thờ này vẫn tồn tại cho đến ngày nay, sau nhiều lần trùng tu. Từ 1918, Đất Đỏ chính thức có các cha bản xứ coi sóc.
Tài liệu tham khảo:
- Gia Định thành thông chí (Trịnh Hoài Đức, Phạm Hoàng quân dịch)
- Địa chí Bà Rịa - Vũng Tàu (Thạch Phương - Nguyễn Trọng Minh chủ biên)
- Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn: Biên Hòa (Nguyễn Đình Đầu)
- Lịch sử giáo xứ Phước Hải, Đất Đỏ (lưu hành nội bộ)
- Địa danh học Việt Nam (Lê Trung Hoa)
- Từ làng chài cổ đến thị trấn (Đức Hồng - đăng trên báo Bình Phước)
- Từ xứ Mô Xoài - Địa đầu mở cõi đến tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Quá trình hình thành và phát triển (Tuệ Khương, Hội KHLS TPHCM đăng trên trang baotangbrvt.org.vn)
MINH HẢI thực hiện
Bình luận