Vũng Tàu và các tên gọi địa danh xưa đến nay (Kỳ 5)

Một làng có từ thời khai phá

Các phường Kim Dinh, Long Hương, xã Tân Hưng thuộc thành phố Bà Rịa cũ được nhập thành phường Long Hương của TPHCM. Địa danh Long Hương được ghi nhận có từ buổi đầu khai phá vùng đất Nam bộ. Trong địa bạ các thôn làng năm 1836 đã có thôn Long Hương thuộc tổng An Phú, huyện Phước An. Sau năm 1975, Long Hương là một xã thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Nai; năm 1982, khi thành lập xã kinh tế mới Châu Pha trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của các xã Hắc Dịch và Long Hương, thì chuyển ấp Kim Hải của xã Phước Hòa về thuộc xã Long Hương. Ngày 2.6.1994, xã Long Hương thuộc thị xã Bà Rịa, và ngày 22.10.2002, lập phường Long Hương trên cơ sở 1.485ha diện tích tự nhiên và 6.767 người của xã Long Hương cũ.

gx LongHuong.jpg (155 KB) — Nhà thờ Long Hương

Long Hương cũng là tên một ngôi đình lâu năm thuộc phường Long Hương, TP Bà Rịa trước sáp nhập. Đình thần Long Hương được xây dựng cách đây hơn 200 năm (khoảng từ năm 1788-1802). Ban đầu, đình được xây dựng trên một gò đất cao đầu làng, trên diện tích gần 2 sào đất. Cũng như nhiều ngôi đình khác ở Nam bộ, đình Long Hương thờ Thành Hoàng. Năm 1852, niên hiệu Tự Đức thứ 5, đình Long Hương được phong sắc thần với chức sắc “Đại Nguyên Soái Thủy Lục Bình Quân Đại Nguyên Soái”. Từ đó, dân làng quy tụ ngày một đông hơn, việc làm ăn cũng thuận lợi hơn, vì vậy đình thần Long Hương càng được chăm chút tu sửa, sắc thần càng được thờ phụng chu đáo. Đầu thế kỷ XX, đình thần Long Hương được trùng tu lớn bằng nguồn đóng góp của nhân dân trong vùng. Theo đó, đình được xây dựng thành quần thể nhiều nhà vuông. Mỗi ngôi nhà có 4 cột cái lớn bằng cả vòng tay ôm, trên cột được chạm khắc hình rồng nên được gọi là “long trụ”. Nhà vuông mở rộng ra 4 phía bằng bộ kèo. Phần đuôi các bộ kèo chạm trổ hình rồng lúc ẩn, lúc hiện gọi là “long ẩn”. Các nhà vuông liên kết nhau theo kiểu dáng chữ “Tam”, lưng dựa vào núi Dinh, mặt hướng về sông Dinh.

Long Hương cũng là tên một giáo xứ thành lập năm 1955, nằm trong địa bàn phường Long Hương ngày nay. Thuở ban đầu có cha Giuse Maria Hoàng Phúc Lộc đã quy tụ khoảng 300 giáo dân và làm nên giáo đoàn đầu tiên. Năm 1959, giáo xứ Long Hương đã có một ngôi thánh đường bằng gạch, mái tôn thay cho nhà thờ tạm.

Phú Mỹ trải qua nhiều lần thay đổi

Hai phường Mỹ Xuân, Phú Mỹ thuộc thành phố Phú Mỹ nhập thành phường Phú Mỹ mới. Địa bàn của Phú Mỹ nằm ở cửa ngõ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, xưa kia thuộc tổng Phước An, huyện Phước Long, dinh Trấn Biên, được xác định địa giới hành chính từ năm 1698. Theo đó, năm 1698, khi chúa Nguyễn Phúc Chu thành lập các đơn vị hành chính ở Nam bộ thì Phú Mỹ thuộc tổng Phước An, huyện Phước Long, dinh Trấn Biên. Huyện Phước Long có 4 tổng là Long Thành, Phước An, Bình An và Phước Chánh, trong đó tổng Phước An bấy giờ có địa giới tương đương với tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ngày nay.

Tháng Giêng năm Mậu Thìn (1808), nhà Nguyễn đổi Gia Định trấn thành Gia Định thành, cai quản 5 trấn; đổi Dinh Trấn Biên làm trấn Biên Hòa; nâng huyện Phước Long làm phủ. Bốn tổng trước đây được nâng thành 4 huyện, trong đó huyện Phước An có hai tổng An Phú và Phước Hưng. Phú Mỹ thuộc tổng An Phú. Năm 1867, người Pháp chia tỉnh Biên Hòa thành 5 địa hạt tham biện. Phú Mỹ thuộc hạt Bà Rịa. Ngày 5.1.1876, chính quyền thuộc địa Pháp bãi bỏ lục tỉnh, chia Nam kỳ thành 4 khu vực với 19 hạt và 2 thành phố thì Phú Mỹ thuộc hạt Bà Rịa; đến năm 1889, lại đổi hạt thành tỉnh; năm 1930, sắp xếp lại các đơn vị hành chính, tỉnh Bà Rịa có hai quận là Long Điền, Đất Đỏ (tồn tại đến 1953), vùng đất Phú Mỹ thuộc quận Long Điền.

Sau cách mạng tháng 8.1945, lúc đầu địa bàn Phú Mỹ ngày nay thuộc quận Long Điền. Tháng 12.1945, Xứ ủy Nam bộ quyết định sáp nhập hai tỉnh Cấp (Cap Saint Jacques) và tỉnh Bà Rịa, vùng đất Phú Mỹ được đặt thuộc quận Vũng Tàu, từ năm 1949 đổi thành huyện Vũng Tàu. Từ năm 1945 đến 1954, ranh giới và tên gọi các xã trên địa bàn Phú Mỹ có nhiều lần điều chỉnh và thay đổi. Năm 1976, địa bàn Phú Mỹ thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Nai; đến 1982, xã Phú Mỹ chia thành 2 xã Mỹ Xuân và Phú Mỹ; tháng 6 năm 1994, huyện Tân Thành được thành lập, lúc này chuyển xã Phú Mỹ thành thị trấn Phú Mỹ, trung tâm hành chính của huyện. Ngày 7.10.2013, thị trấn Phú Mỹ được công nhận là đô thị loại IV; ngày 12.4.2018, thành lập thị xã Phú Mỹ trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Tân Thành; ngày 24.11.2020, thị xã Phú Mỹ được xếp là đô thị loại III, trực thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu; ngày 15.1.2025, Phú Mỹ được nâng lên thành phố thuộc tỉnh Bà Rịa -Vũng Tàu.

Tên mới ghép từ ba phường cũ

Phường Long Tâm, xã Hòa Long, xã Long Phước thuộc thành phố Bà Rịa cũ nhập thành phường Tam Long mới thuộc TPHCM. Tam Long trong lịch sử vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu chưa từng được đặt tên cho đơn vị hành chính nào. Theo đó, tên Tam Long được lấy dựa trên việc ghép từ chữ “Tam”, có nghĩa là số ba, và từ “Long” có trong tên của ba đơn vị hành chính cấp xã được sáp nhập.