Tên gọi các phường mới nhưng lại vốn quá thân quen (kỳ 5)

Quận 11 còn 4 phường: Hòa Bình, Phú Thọ, Bình Thới, Minh Phụng:

Phường 5 và phường 14 nhập lại lấy tên mới là Hòa Bình. Hòa Bình không phải một tên xa lạ mà là tên địa danh xưa ở đất Gia Định cũ, đó là tên một thôn, rồi thôn này đổi thành một ấp của xã Phú Thọ, quận Tân Bình, tỉnh Gia Định. Sau năm 1975, quận Tân Bình được đưa vào nội thành, xã Phú Thọ Hòa cũng như các thôn trực thuộc không còn là những đơn vị hành chính nữa mà được chia thành phường, khu phố. Do đó, Hòa Bình chỉ còn lại là tên một con đường. Đường Hòa Bình trước kia là đường làng không tên, đi trong thôn Hòa Bình, xã Phú Thọ Hòa. Khi khu du lịch Đầm Sen hình thành, đường được mở rộng và đặt tên là đường Hòa Bình.

Phường 11, phường 15 và phường 8 nhập thành phường Phú Thọ. Đây là tên một xã lớn có từ xưa. Trong bản đồ của Trần Văn Học vẽ năm 1815, địa danh Phú Thọ đã được ghi nằm ngoài Bán Bích cổ lũy. Trong danh sách xã thôn năm Minh Mạng thứ 17 (1836), xã Phú Thọ thuộc tổng Tân Phong Thượng, huyện Tân Long. Sau khi người Pháp chiếm Sài Gòn - Chợ Lớn, năm 1879 đã thành lập hạt 20, trong đó có xã Phú Thọ thuộc tổng Bình Chánh Thượng. Đến năm 1888, hạt 20 giải tán, thành lập hạt Sài Gòn và hạt Chợ Lớn, xã Phú Thọ thuộc tổng Dương Hòa Thượng, hạt Sài Gòn, sau đổi thành tỉnh Gia Định. Vào khoảng năm 1944, Phú Thọ hợp với Lộc Hòa thành xã Phú Thọ Hòa. Năm 1959, một phần xã Phú Thọ được cắt nhập vào đô thành gọi là phường Phú Thọ Hòa. Sau 1975, phường Phú Thọ Hòa được chia thành phường 1 và 2 quận 11.

Các phường 3, phường 10 và phường 8 sáp nhập thành phường Bình Thới. Bình Thới là địa danh có từ lâu trên đất Gia Định xưa. Đây là tên thôn xuất hiện từ đời Minh Mạng. Từ năm 1836, khi các xã thôn ở Nam kỳ lập địa bạ đã có tên thôn này. Có thể do cắt đất các thôn xung quanh mà lập mới hoặc do sáp nhập các thôn cũ mà thành. Năm 1888, thôn Bình Thới thuộc tổng Dương Hòa Thượng, hạt Sài Gòn. Năm 1910, thôn Bình Thới vẫn thuộc tổng Dương Hòa Thượng, nhưng đã đổi thành tỉnh Gia Định. Trước 1944, thôn Bình Thới đã nhập vào địa bàn thành phố, không còn là một đơn vị hành chánh nữa. Ngày nay, địa danh Bình Thới chỉ còn lưu lại ở tên chợ Bình Thới và đường Bình Thới. Bình Thới còn được đặt tên cho một giáo xứ. Giáo xứ Bình Thới ban đầu là một giáo điểm. Từ năm 1954-1960, là giáo điểm thuộc xứ Phú Bình; từ năm 1960-1963 lại là giáo điểm thuộc xứ Phanxicô Xaviê; sau lại là khu giáo 8 của giáo xứ Thăng Long, thuộc hạt Phú Thọ. Đến năm 1970, Bình Thới chính thức được nâng lên hàng giáo xứ.

Phường 1, phường 7 và phường 16 nhập lại thành phường mới Minh Phụng. Đây là địa danh cũ của đất Gia Định, là tên một thôn. Trong Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức soạn năm 1818, thôn Minh Phụng đã có và thuộc tổng Tân Phong, huyện Tân Long. Năm 1836, khi lập địa bạ các xã thôn tại Nam kỳ, thôn Minh Phụng được ghi thuộc tổng Tân Phong Trung, huyện Tân Long. Khi người Pháp chiếm Sài Gòn - Chợ Lớn, xây dựng thành phố, các thôn cũ được nhập thành xã lớn. Minh Phụng không còn là đơn vị hành chánh cơ sở, chỉ được duy trì qua sự quen gọi của dân chúng và được ghi dấu bằng ngôi đình thần. Khu vực này lúc đó được quy hoạch lại, con đường chạy ngang qua được đặt tên là Minh Phụng.

Quận 12 còn 5 phường là Đông Hưng Thuận, Trung Mỹ Tây, Tân Thới Hiệp, Thới An và An Phú Đông:

gx TrungMyTay.jpg (824 KB) — Nhà thờ Trung Mỹ Tây

Hai phường Tân Hưng Thuận và phường Đông Hưng Thuận nhập thành một phường mới lấy tên Đông Hưng Thuận. Địa danh Đông Hưng Thuận có từ thời Pháp thuộc, khi đó là tên một làng thuộc tổng Bình Thạnh Hạ, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Đ?nhịnh. Làng Đông Hưng Thuận hình thành trên cơ sở sáp nhập bốn làng có từ thời Nguyễn là Tân Đông Trung, Tân Hội, Thuận Kiều và Trung Hưng. Năm 1955, tổng Bình Thạnh Hạ nhập vào quận Hóc Môn. Sau năm 1956, các làng được gọi là xã, làng Đông Hưng Thuận lúc này có thêm phần đất của làng Tân Đông Thượng thành xã Đông Hưng Tân, thuộc quận Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Sau năm 1975, xã Đông Hưng Tân được đổi tên thành xã Đông Hưng Thuận thuộc huyện Hóc Môn, TPHCM.

Các phường Trung Mỹ Tây và Tân Chánh Hiệp sau sáp nhập lấy tên là phường Trung Mỹ Tây. Địa danh này ở huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Trung Mỹ Tây nguyên là một thôn của tổng Dương Hòa, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, trấn Phiên An xưa. Thôn Trung Mỹ Tây cùng với thôn Trung Chánh bên cạnh có từ năm Gia Long thứ 10, sau năm 1930 trở thành 2 xã của huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Đây cũng là tên đường, trước là đường làng, được cải tạo mở rộng sau này và được phường xếp thứ tự đường số 22. Ngày 7.4.2000, UBND TPHCM đặt tên là đường Trung Mỹ Tây, vì đây là trục lộ chính của phường. Ngoài ra, cũng có giáo xứ Trung Mỹ Tây thành lập năm 1955, do cố linh mục Phêrô Đặng Chánh Tế cùng một số gia đình giáo dân làng Phú Ốc (Nam Định) và Cẩm Bối (Hà Nam) thuộc Tổng giáo phận Hà Nội di cư vào miền Nam định cư ở đây. Dân địa phương ngày đó thường hay gọi là “trại cha Tế”, nhà thờ ban đầu chỉ là ngôi nhà đơn sơ với cột gỗ, mái lá và vách ván với cái tên “Hội đường” cộng đoàn giáo xứ Phú Cẩm (Phú Ốc và Cẩm Bối). Năm 1962, giáo xứ khởi công xây dựng thánh đường kiên cố đầu tiên và đến năm 2009 thì xây dựng ngôi nhà thờ mới như ngày nay.

Sau khi nhập phường Hiệp Thành, phường Tân Thới Hiệp, hình thành một phường mới là Tân Thới Hiệp. Đây xưa là tên xã thuộc tổng Bình Thạnh Hạ, quận Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Năm 1997, khi thành lập quận 12 thì Tân Thái Hiệp là tên một phường của quận này.

Phường An Phú Đông, phường Thạnh Lộc nhập lại thành phường mới An Phú Đông. Tên này có từ năm 1944, là xã thuộc tổng Bình Trị Thượng, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định. An Phú Đông cũng là tên một chiến khu nổi tiếng trước năm 1975. Địa danh này trở nên quen thuộc, được nhắc tên trong bài thơ An Phú Đông của Xuân Miễn: